آسیب‌شناسی نظارت شرعی در نظام بانکی ایران و ارائه اصلاح‌های قانونی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

2 کارشناس‌ارشد پژوهشکده پولی و بانکی و دانشجوی دکترای رشته اقتصاد دانشگاه امام صادق

چکیده

نظارت شرعی یکی از اجزای اصلی در اجرای صحیح بانکداری بدون ربا بوده و کم‌وبیش در تمام کشورهایی که به‌صورتی بانک‌های بدون ربا و اسلامی را راه‌اندازی کرده‌اند جدی پی‌گیری می‌شود. در نظام بانکی ایران، خلأهای جدی در این‌باره وجود دارد که مهم‌ترین آنها سکوت قانون عملیات بانکی بدون ربا و دیگر قوانین و مقررات درباره پایش اجرای صحیح بانکداری براساس ضوابط شرعی است.
در تحقیق پیش‌ رو که به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام می‌گیرد به تحلیل مقوله نظارت بر انطباق روابط موجود در نظام بانکی با ضوابط شرعی پرداخته شده و توصیه‌هایی سیاستی جهت اجرایی‌سازی نظارت شرعی بر بانک‌ها و مؤسسه‌های اعتباری غیربانکی کشور پیشنهاد می‌شود. افزون بر این به منظور هموار کردن زمینه‌های قانونی راه‌اندازی نظارت شرعی، نمونه‌ای پیشنهادی از قوانین و مقررات لازم در سه سطح «اضافه‌شدن فصلی مستقل به قانون عملیات بانکی بدون ربا درباره نظارت شرعی»، «تدوین آیین‌نامه اجرایی فصل قانونی پیش‌گفته در جهت تشکیل شورای فقهی بانک مرکزی» و «تهیه چک لیست‌های نظارت شرعی از شعبه‌ها» ارائه می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Critical Examination of Jurisprudential Surveillance in the Iranian Banking System, with Some Judicial Corrections

نویسندگان [English]

  • Sayyed Abbas Mousavian 1
  • Hossein Meisami 2
چکیده [English]

Jurisprudential surveillance has been considered as one of the major components of the proper implementation of Riba-free banking policies, and is industriously accomplished in nearly all of the countries which have somehow proceeded to float Islamic and Riba-free banks. There are some serious deficiencies in this connection in the Iranian banking system, the most important one of which is the Riba-free Banking Operations Law and the other relevant regulations and laws' being silent in this regard.
In this research, which has been done by the descriptive-analytical method, we have proceeded to analyze the issue of the existing banking relations' being correspondent with the jurisprudential standards, and some policy recommendations in connection with implementing the jurisprudential surveillance on the Iranian banks and non-bank credit institutions have been proposed. Furthermore, in order for the judicial grounds of jurisprudential surveillance to be provided, we have presented an exemplar of the necessary regulations and laws in the three following levels: "adding a new separate chapter in the field of jurisprudential surveillance to the Riba-free Banking Operations Law", "formulating a statute for implementing this judicial chapter in order for the central bank's jurisprudential assembly to be formed," and "preparing jurisprudential surveillance checklists for bank branches".
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jurisprudential Surveillance
  • Jurisprudential Assembly
  • Jurisprudential Governance
  • Correspondence with Shariah
  • Islamic Banking
  1. احمدی، فضل‌الله، خدیجه نصیریانی و پروانه اباذری؛ «تکنیک دلفی: ابزاری در تحقیق»؛ مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، ش8، 1387.
  2. آذر، ﻋﺎدل و علی رﺟﺐزاده؛ «ﺗﺼﻤﯿﻢ‌ﮔﯿﺮی ﮐﺎرﺑﺮدی: روﯾﮑﺮد MADM»؛ تهران: ﻧﮕﺎه داﻧﺶ، 1389.
  3. ایمانی جاجرمی، حسین؛ «آشنایی با روش دلفی و کاربرد آن در تصمیم‌گیری»؛ دوفصلنامه مدیریت و برنامه‌ریزی شهری، س1، ش1، 1379.
  4. خلیلی‌شورینی، سیاوش؛ روش‌های تحقیق در علوم انسانی؛ چ5، تهران: انتشارات یادواره کتاب، 1386.
  5. سرمد، زهره، عباس بازرگان و الهه حجازی؛ روش‌های تحقیق در علوم رفتاری؛ چ20، تهران: انتشارات آگاه، 1389.
  6. قطان، محمد؛ «سرپرستی شریعت؛ ستون اصلی معماری اسلامی»؛ برگرفته از معماری مالی اسلامی: مدیریت ریسک و ثبات مالی، نوشته تریکولا خان و دادانگ مولجاوان؛ [بی‌جا]، 2006م.
  7. کمسیون اوراق بهادار مالزی؛ مصوبات شورای مشورتی شرعی کمسیون اوراق بهادار مالزی؛ ترجمه مهدی نجفی و سیدسعید شمسی‌نژاد، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق7، 1385.
  8. موسویان، سیدعباس، حسین میسمی، محسن محمدزاده و رسول خوانساری؛ «حاکمیت شرعی در بانک‌ها و مؤسسات مالی اسلامی انگلستان و مقایسه آن با ایران»؛ نشریه تحقیقات مالی اسلامی، س1، ش2، 1391.
  9. موسویان، سیدعباس، محمدنقی نظرپور و حسین کفشگر جلودار؛ «نقش شورای تخصصی فقهی در ارتقای سطح مشروعیت و کارایی بانک‌های اسلامی»؛ فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی، س9، ش36، 1388.
  10. نیلی، فرهاد و مهرداد سپه‌وند؛ «نظارت بر بانک‌ها: ابهام در مفهوم، تردید در عمل»؛ نشریه تازه‌های اقتصاد پژوهشکده پولی و بانکی، ش129، 1389.

11. IFSB; “Guiding principles on Sharia governance system for institutions offering Islamic financial services”; Kuala Lumpur: Islamic Financial Services Board, 2009.

12. Zulkifli, H; “Regulatory Framework of Shari’ah Governance System in Malaysia, GCC Countries and the UK”; Kyoto Bulletin of Islamic Area Studies, Vol. 3, 2010.

13. Zulkifli, H; “A survey on Shari’ah governance practices in Malaysia, GCC countries and the UK: Critical appraisal”; International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, Vol. 4, 2011.

14. AAOIFI; Accounting, Auditing and Governance Standards for Islamic Financial Institutions; Bahrain: Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions, 2010.

15. Landeta, J.; “Current validity of the Delphi method in social sciences”; Technological Forecasting and Social Change, V. 73, N. 5, 2006.

16. Okoli, C., Pawlowski, S.D.; “The Delphi method as a research tool: an example, design, considerations and applications”; Information and Management, Vol. 42, 2004.

17. Rowe, M., Wright, N.; “The Delphi technique as a forecasting tool: issues and analysis”; International Journal of Forecasting, V. 15, 1999.

18. Rowe, M., Wright, N.; Expert Opinions in Forecasting: Role of the Delphi Technique; Boston: Kluwer Academic Publishers, 2001.

19. Tapio, P.; “Disaggregative Policy Delphi: Using cluster analysis as a tool for systematic scenario formation”; Technological Forecasting and Social Change, V. 70, 2003.

20. Theodore, J., Gordon, M.; The Millennium Project: Futures Research Methodology; New York: Amer Council for the United Nations, 2009.