ظرفیت‌های فقه در رویارویی با مسائل دنیای معاصر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد دروس خارج فقه و اصول و عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

چکیده

برای کشف احکام شریعت باید از ادله اربعه بهره گرفت؛ در عین حال دنیای معاصر، مسائلی نوپیدا پدید آورده که به راحتی مصداقی از عمومات، اطلاقات و قاعده‌های کهن نیست؛ از این رو باید به ظرفیت‌های نهفته در فقه توجه کرد تا به کشفی کارآمد رسید، برخی از این ظرفیت‌ها عبارت هستند از: عقل، نصوص قرآنی و روایی عام و قاعده‌ساز. در میان برخی از منبع واره انگاشته شده‌ها ظرفیت‌هایی است که با تکیه به منابع استنباط شکوفا می‌شود؛ مانند عرف و مصلحت که در برخی از تجسدهایشان به یک یا چند منبع استنباط برمی‌گردند. برخی از نصوص هستند که ظرفیت تفسیری برای نصوص مبیّن شریعت دارند؛ مانند نصوص مبیّن مقاصد. شکوفایی این نیروهای نهفته در کنار نظام‌وار دیدن شریعت، دانش فقه را پاسخ‌گو به مسائل دنیای معاصر خواهد کرد، بدون آنکه نیاز به خروج از ضوابط اجتهاد باشد. نظام استنباط قابل ترمیم، تکمیل و توسیع است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Capacities of Islamic Jurisprudence in Dealing with the Contemporary World Problems

نویسنده [English]

  • Abolqasem Alidoust
چکیده [English]

For discovering the decrees of Shariah, one must exploit the quadruple sources. Meanwhile, the contemporary world has created novel problems which are not easily regarded as instances of the old rules. Thus, one must pay attention to the capacities of Islamic jurisprudence (Fiqh) in order to reach an efficient discovery. Some of these capacities are the intellect and general and rule-making Quranic and narrative texts. Among the perceived quasi-sources, there are some capacities which will flourish leaning on the sources of deduction, two examples of which are the common sense and expediency. There are some texts which enjoy an interpretative capacity for the Shariah’s novel texts. The flourishing of these hidden forces, alongside adopting a quasi-system attitude toward Shariah, makes the science of jurisprudence respondent to the contemporary world problems, without breaching of the Ijtihad principles being necessary.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fiqh Capacity
  • Contemporary World
  • Fiqh Sources
  • accountability
  • Novel Problems
  • Discovery Fiqh
  • Justification Fiqh