مهندسی مالی عقود در تأمین مالی خرد اسلامی در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

2 استاد پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

3 دانشیار دانشگاه قم

چکیده

 تأمین مالی خرد در طول دهۀ گذشته رشد فزاینده‌ای از حیث گسترۀ مفهومی، اهداف، نهادها، شیوه‌ها و دامنۀ عرضه‌کنندگان و متقاضیان داشته است. اکنون برنامه‌های تأمین مالی خرد به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که توان پاسخگویی به نیازهای مختلف را داشته باشند. ضرورت پرداختن به انقلاب تأمین مالی خرد و لزوم طراحی نظام تأمین مالی خرد اسلامی در کشور حقیقتی انکارناپذیر است. یکی از عناصر طراحی این نظام، شیوه‌های تأمین مالی خرد اسلامی است. مقالة پیش رو در صدد است با استفاده از روش تحلیلی ـ توصیفی و تحلیل آماری و با توجه به تجارب بانکداری اسلامی و نیز عقود اسلامی اقدام به مهندسی مالی شیوه‌های تأمین مالی خرد اسلامی در کشور بنماید. منظور از مهندسی مالی شیوه‌های تأمین مالی خرد اسلامی، بررسی عقود ویژه تأمین مالی خرد و «اِس.اِم.ای»ها، رتبه‌بندی آنها و تبیین کاربردهای این عقود در تأمین مالی خرد می‌باشد. بر پایه دستاوردهای تحقیق، قرض‌الحسنه، عقود مبادله‌ای (مرابحه، اجاره و استصناع) و مشارکت اولویت‌های تأمین مالی خرد برای خانوارها و مشارکت، مرابحه و اجاره اولویت‌های نخست برای تأمین مالی خرد «اِس.اِم.ای»ها محسوب می‌شوند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Contracts financial engineering in Islamic Micro finance in Iran

نویسندگان [English]

  • Mostafa Shahidinasab 1
  • Seyed Abbas Mosavian 2
  • saeed farahani fard 3
3 Qom University
چکیده [English]

During the past decade, microfinance has grown steadily in terms of conceptual scope, goals, institutions, practices and range of suppliers and applicants. Microfinance programs are now designed to response the different needs. The need to address the microfinance revolution and the need to design a system for financing Islamic micro finance in the country is undeniable.
One of the elements of this system designing is Islamic financing methods. The present article by using analytical-descriptive methods, statistical analysis and according to the Islamic banking experiences as well as Islamic contracts, try to find and engineer Islamic micro finance methods in the country.
The purpose of engineering Islamic micro finance methods is the study of microfinance contracts and SMEs, their ranking and the explanation of the uses of this contract for microfinance.
According to the results of the research, Qard al-Hassaneh, transactional contracts (murabahah, Ijarah and Istisna) and the Musharakah are priorities for households and participation, murabahah and Ijara are the priorities for the microfinance of the SMEs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Finance
  • Islamic Finance
  • financial engineering
  • Islamic Micro finance
  1. بختیاری، صادق؛ «مالیه خرد راهکاری برای افزایش تولید بخش کشاورزی و کاهش فقر روستایی»؛ مجلهدانشوتوسعه، س17، ش۳۰، ۱۳۸۹.
  2. پاک‌نظر، فاطمه؛ «فقرزدایی و اعتبارات خرد (با تکیه بر زنان آسیب­پذیر روستایی)»؛ تهران: همایش اعتبارات خرد و زنان روستایی، 1379.
  3. حسن‌زاده، علی؛ «الگوسازی مؤسسات و تأمین مالی خرد منطبق با شریعت اسلام»؛ فصلنامه پول و اقتصاد، ش۵، ۱۳۸۹.
  4. حسن‌زاده، علی، علاءالدین ازوجی و صالح قویدل؛ «بررسی آثار اعتبارات خرد در کاهش فقر و نابرابری‌های درآمدی»؛ فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی، ش21، 1385.
  5. رحیمی، عباس؛ «مروری بر ویژگی­های نظام اعتبارات خرد»؛ تهران: همایش اعتبارات خرد و زنان روستایی، ۱۳۷۹.
  6. شعبان‌نژاد، محمدرضا؛ «اعتبارات خرد»؛ http://en.wikipedia.org)).
  7. شهیدی‌نسب، مصطفی؛ «آسیب­شناسی تأمین مالی خرد در بانک­های ایران»؛ دوفصلنامه جستارهای اقتصادی ایران، س۱۱، ش۲۱، ۱۳۹۳.
  8. اللیثی، علی و عصام محمد؛ «إنجاح الصیغ الإسلامیة فی التمویل الأصغر: مع الإشارة إلی تجربة بنک الأسرة (السودان)»؛ دراسات اقتصادیة اسلامیة، ش۱۹، ۲۰۱۳.
  9. مصباحی‌مقدم، غلامرضا، حسین میسمی، محسن عبداللهی، مهدی قائمی اصل؛ «وقف به مثابه تأمین مالی خرد اسلامی»؛ فصلنامه پژوهش­های رشد و توسعه اقتصادی، س2، ش5، ۱۳۹۰.

10. موسویان، سیدعباس؛ «مهندسی مالی عقود در بانکداری اسلامی»؛ فصلنامه اقتصاد اسلامی، س9، ش35، 1388.

  1. Abdul Mannan, Mohammad;  "Islamic Micro Finance: An Instrument for PovertyAlleviation"; (http://www.islamibankbd.com/mdCorner/publication/Islamic%20Microfinance%20An%20Instrument%20for%20Poverty%20Alleviation-SEACO.ppt).
  2. Ahmed Khan, Ajaz; Islamic Microfinance: Theory, Policy and Practice; Islamic Relief Worldwide, Birmingham, United Kingdom, 2008.
  3. Asasah Newsletter; July – December 2013, Volumn 1, 2013, (Retrieved from: http://www.asasah.org/images/ stories/Newsletters/Asasah-nama-2013.pdf).
  4.  Beatriz Armendáriz & Labie Marc; The handbook of microfinance; Published by World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd, 2011.
  5. El-komi, Mohammad & Rachel, Croson; "Experiments in Islamic microfinance"; Journal of Economic Behavior & Organization, Volume 95, November 2013.
  6. Faruq Ahmad, Abu Umar and Ahmad, A. B. Rafique; Islamic Microfinance: A Case Study of Australia; Humanomics, Vol. 25 No. 3, 2009.
  7. Farz foundation Annual report (2010); Retrieved from: (http://mixmarket.org/sites/default/files/First_Report_20102.pdf).
  8. Helping Hand for Relief And Development Annual report (2014), (Retrieved from: http: www.hhrd.org/AnnualReport/HHRDAnnualreportApril14).
  9. http://www.cgap.org/about/faq/what-microfinance-how-does-it-relate-financial-inclusion-0.
  10. Ledgerwood, J; Microfinance Handbook: An Institutional and Financial Perspective; the World Bank, Washington, 2013.
  11. Mughal, Mohammad zubeir; "Islamic microfinance"; International Seminar on  Financial Inclusion for Central Asia, the Caucasus, and South Asia12-14, July 2011, Urumqi, PR China, 2011.
  12. NRDP Annual report (2013); (Retrieved from: http: /nrdp.org.pk/publication/Annual_Report_2013.pdf).
  13. NRDP Annual report (2014); (Retrieved from: http://nrdp.org.pk/annual-report-2014).
  14. Obaidullah, Mohammed, Khan Tariqullah; Islamic Microfinance Development: Challenges and Initiatives; Islamic Development Bank, Jeddah, Saudi Arabia, 2008.
  15. Seibel, H. D.; "Islamic microfinance in Indonesia: The challenge of institutional diversity, regulation, and supervision"; SOJOURN:Journal of Social Issues in Southeast Asia, 23(1), 86-103, 2008.
  16. Seibel, H. D.; "Islamic microfinance in Indonesia: The challenge of institutional diversity, regulation, and supervision"; Islamic Finance Project, Islamic Legal Studies Program, Harvard Law School, Financing the Poor: Towards an Islamic Micro-Finance, A Symposium, 2007a.
  17. Seibel, H. D.; "Islamic Microfinance in Indonesia, Division Economic Development and Employment Sector Project Financial Systems Development";  Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit (GTZ) GmbH, 2007b.
  18. Shah, Farhat Abbas; "Revitalizing The World Economy Through Islamic Microfinance Farz Methedology: Practice and Proven Results"; Paper Presented on the Summit, Scalable Business Models for Islamic Microfinance Summit, Jan. 30-Feb. 1, Istunbul, 2012.
  19. Zuhria, Aminah;  Baitul Mal Wa Tamwil Development in Indonesia; 30 March 2012, Semester, January – May 2012, (Retrieved from www.academia.edu website: https://www.academia.edu/4004609/Baitul_Mal_Wa_Tamwil_Development_in_Indonesia?auto=download).
  20. Yemen Microfinance network report; "Microfinance in Yemen, Hopes vs. Reality"; A first insight into the impact of war on the industry, 2015, (http://yemennetwork.org/en/mf-publications/).