اقتضائات شرعی ضمانت سپرده‌ها در بانکداری ایران مبتنی فقه امامیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای مالی دانشگاه امام صادق (ع)

2 هیئت علمی دانشکده معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق(ع)

3 هیئت علمی دانشگاه امام صادق ع

چکیده

یکی از روش‌های دست‌یابی به ثبات مالی در نظام مالی بهره‌گیری از سازوکار ضمانت سپرده‌هاست. صندوق ضمانت سپرده‌ها در زمان توقف نهاد عضو، با بهره‌گیری از حق عضویت‌های پرداختی توسط نهادهای عضو و عایدی‌های حاصل از سرمایه‌گذاری‌ها تا سقف مشخصی به جبران خسارت سپرده‌گذاران اقدام می‌کند. طبق قانون توسعه پنجم، این نهاد در کشور تأسیس شده و در حال فعالیت است.
 با توجه به رعایت اقتضائات شرعی فعالیت عناصر نظام مالی، پژوهش حاضر به روش اجتهاد چندمرحله‌ای به بررسی ابعاد شرعی سازوکار ضمانت سپرده‌ها می‌پردازد. مطابق این روش، محقق نظرات فقهی خود را در معرض نظر خبرگان فقهی ـ  مالی قرار داده و سپس چالش‌های فقهی موضوع، از مراجع معظم تقلید استفتا شد که نتایج زیر به دست آمد:

اکثر مراجع معظم تقلید سازوکار ضمانت سپرده‌ها را عقدی مستقل یا ذیل عقد بیمه می‌دانند.
تمامی مراجع تقلید معتقدند که می‌توان در زمان توقف بانک یا موسسه اعتباری، سپرده‌های قرض‌الحسنه را برای سپرده‌گذاران تعهد کرد.
تمامی مراجع تقلید معتقدند می‌توان در زمان توقف بانک یا موسسه اعتباری، اصل سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار و سودهای محقق‌شده را برای سپرده‌گذاران تعهد کرد.
تمامی مراجع تقلید معتقدند که حق عضویت‌های پرداختی به صندوق ضمانت سپرده‌ها می‌تواند ثابت یا متغیر باشد و هر دو نوع آن، شرعی و صحیح است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Sharia requirement of deposit guarantee in Iran free usury banking based on Imamiah jurisprudence

نویسندگان [English]

  • mohammad amin salavatian 1
  • mohammad talebi 2
  • hosein hasanzadeh 3
1 Phd Student
2 faculty
3 faculty
چکیده [English]

One of the methods to achievement to financial stability is using the deposit guarantee mechanism in financial system. Deposit guarantee fund in failing of member, repayment to depositors for compensation of loss. Based on 5th development act, the fund was stablish and running now. By considering the Sharia requirement, this research by using the multi-stage Ijtihad focus on Sharia aspect of deposit guarantee. According to this method, researcher submit his opinion to Fiqhi – financial scientist and then send to Marja’a for Istifta’a. Conclusion of research process will be in below:
1. Deposit guarantee mechanism can be categories in independence contract or insurance.
2. Guaranteeing of deposits that based on Qardh contract is correct.
3. Principal Guarantee of deposits that based on Mosharakah contract is correct but expected return is incorrect.
4. Flat and differentiate premium that members pay to the Fund is correct in the jurisprudence view.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Deposit guarantee
  • Sharia Requirement
  • Conventional Banking
  • Free usury banking
  • Multi-Stage Ijtihad
  1. آیین‌نامه فصل دوم قانون عملیات بانکداری بدون ربا.
  2. طالبی، محمد و محمدجواد شریف‌زاده؛ «تهیه برنامه گزرد (Resolution Plan): روشی نو در مدیریت ریسک سیستمی در نظام مالی»؛ دومین همایش مدیریت ریسک و مهندسی مالی،1394.
  3. طباطبایی حکیم، سیدمحسن؛ مستمسک العروۀ الوثقی، ج13، قم: دار التفسیر، چ۱، 1374.
  4. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم؛ العروۀ الوثقی؛ ج2، قم: منشورات دارالتفسیر، چ۱، 1428ق.
  5. فرهنگ فارسی عمید.
  6. فرهنگ فارسی معین.
  7.  قانون برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه.
  8. قانون پولی و بانکی کشور سال 51.
  9. قانون تجارت.

10. قانون عملیات بانکداری بدون ربا.

11. قانون محاسبات عمومی کشوری.

12. قانون مدنی.

13. مادورا، جف؛ بازارها و نهادهای مالی؛ ترجمه ابراهیم عباسی و علی آدوسی؛ تهران: انتشارات بورس، 1388.

14. محقق حلی، نجم الدین جعفر بن حسن؛ شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: موسسه المعارف الاسلامیه، ج۲، چ۱، 1415ق.

15. المقدسی، ابو محمد موفق الدین؛ المغنی لابن قدامۀ؛ قاهره: مکتبۀ القاهرۀ، 1388ق.

16. موسوی الخمینی، سیدروح‌الله؛ تحریر الوسیلۀ؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیۀ قم، ج1،چ۵، 1416ق.

17. ــــــــــ؛ تحریر الوسیلۀ؛ ج۲، چ۵، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیۀ قم، 1416ق.

18. موسویان، سیدعباس و حسن بهاری قراملکی؛ مبانی فقهی بازار پول و سرمایه؛ تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق7، چ۱، 1391.

19. موسویان، سیدعباس و رسول خوانساری؛ «اجتهاد چندمرحله‌ای روش پژوهش استنباط مسائل فقه اقتصادی»؛ فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی، ش۶۳، ۱۳۹۵.

20. نجفی، محمدحسن؛ جواهر الکلام؛ دار احیاء التراث العربی، ج26، بی‌تا.

21. یوسفی دیندارلو، مجتبی؛ «آسیب‌شناسی نظام بانکی: توقف و ورشکستگی بانک (تبیین چیستی موضوع)»؛ تهران: معاونت پژوهشی اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس، ۱۳۹۴.

22. یوسفی، رضا؛ «امکان‌سنجی بیمه سپرده در نظام مالی جمهوری اسلامی ایران»، تهران، مخزن پایان‌نامه‌های دانشگاه امام صادق7، 1387.

  1. Abubakar, Yusuf Sani & et al; “Concept of Deposit Insurance: A Comparative Study between Conventional System and Shariah”; Journal of Business and Management, Vol18, I10,2016.
  2. Amadeo, Kimberly; “What Is Banking? How Does It Work? Can You Imagine a World Without Banks?” Available at: https://www.thebalance.com/what-is-banking-3305812, 2017.
  3. Annual report 1934 of Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC); available in https://www.fdic.gov/about/strategic/report/index.html.
  4. Arshad, Md Khairuddin Hj; “Implementation of an Islamic Deposit Insurance System for the Islamic Financial Services Industry”; fourth islamic financial stability forum, 2011.
  5. Ball, Lawrence; “money, banking and financial markets”; New York, Worth Publishers, 2012.
  6. Calomiris, Charles w.; “The Great Depression and other ‘Contagious’ Events”; article in the oxford handbook of banking, Published in the United States by Oxford University Press Inc., New York, 2010.
  7. Crockett, Andrew; “the theory and practice of financial stability”; essays in international finance, No.2,1997.
  8. European central bank, the payment system edit by Tom Kokkola, 2010.
  9. Fahim khan, Muhammad; “Guaranteeing Investment Deposits in Islamic banking System”; Islamic econ, vol.16, No.1, 2003.
  10. Federal Deposit Insurance Corporation, A Brief History of Deposit Insurance in the United States, Prepared for the International Conference on Deposit Insurance Washington, DC, 1998.
  11. Flannery, Mark J.; “Market Discipline in Bank Supervision”; oxford handbook of banking, published in the United States by Oxford University Press Inc., New York, 2010.
  12. Hubbard, R. Glenn and Brien & et al; “Money, banking, and the financial system”; published in USA by Pearson Education, Inc, 2012.
  13. International Association of Deposit Insurers, Deposit Insurance from the Shariah Perspective, Discussion Paper, Prepared by the Islamic Deposit Insurance Group of the International Association of Deposit Insurers, 2010.
  14. International Association of Deposit Insurers, Shari’ah Approaches for the Implementation of Islamic Deposit Insurance Systems, Prepared by the Islamic Deposit Insurance Group of the International Association of Deposit Insurers, 2014b.
  15. Islamic Deposit Insurance Group of the International Association of Deposit Insurers,Insurability of Islamic Deposits and Investment Accounts, 2014.
  16. Kocaata, Zeki, Religion, Deposit Insurance, and Deposit Market Outcomes: Evidence from Islamic Banks,34th symposium on money, banking and finance, Paris university, 2017.
  17. Krugman, Paul & Wells, Robin; “Economics”; United States of America, Worth Publishers, 2013.
  18. Laeven, luc & Valencia, Fabian; “Systemic Banking Crises: A New Database”; IMF working paper, WP/08/224, 2008.
  19. Mishkin, Frederic S.; “The economics of money, banking and financial markets”, Pearson Canada Inc., Toronto, Ontario, 2011.
  20. Neave, H, Edwin; “Financial Systems Principles and Organization”; Simultaneously published in the USA and Canada by Routledge, 2002.
  21. Pruski, Jerzy; “Role of DIS in the Financial Safety Net”; Seminar on Bank Resolution: Current Developments, Challenges and Opportunities held by IADI, 2012.
  22. Rahman, Md. Habibur; “Guarantee of Investment Deposits In Islamic Banks: A Fiqhi Analysis”, journal of islam, law and judiciary, volume 1, I 3, 2015.
  23. Rahman, Md. & et al; “Islamic Deposit Insurance from Shari'ah Perspective: Special Reference to Malaysia and Sudan”; Asian Journal of Research in Banking and Finance, No.4, 2016.
  24. Schich, Sebastian; “Financial Crisis: Deposit Insurance and Related Financial Safety Net Aspects”; OECD, ISSN 1995-2864, 2008.
  25. Schinasi, j, Garry; “defining financial stability”, IMF working paper, WP/04/187, p.8, 2004.
  26. Syed Abdullah & et al; “deposit insurance system: an exposition for the islamic banks in Malaysia”; international journal of social sciences and humanity studies, Vol.4, No.2, 2012.
  27. World bank group; Understanding bank recovery and resolution in the EU: A guide book to the BRRD, 2017.

وب‌سایت:

  1. kalyan-city.blogspot.de
  2. www. Fdic.gov
  3. https://makarem.ir/main.aspx?lid=0&typeinfo=2&catid=45261&pageindex=2&mid=401331(درس خارج فقه آیت‌الله مکارم شیرازی، باب شرکت مورخه 19/10/1395)