Islamic Economics

Islamic Economics

Banking Istesna' contract in the Scale of Jurisprudence Analysis and Criticism

Document Type : Original Article

Authors
1 Fiqh and Islamic Law Foundations, Faculty of Islamic Studies, Theology and Guidance, Imam sadiq University, Tehran, Iran
2 The Faculty of Islamic Studies and Economics, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
Abstract
Istesna' contract is a contract that can be useful in the money and capital ‎markets. There is ‎disagreement about its validity among the jurists. Some of ‎the old Imamiyyah think it is invalid and ‎some think it is permissible. Those ‎who think it is permissible, do not have agreement in the nature of ‎this contract as independent contract or a kind of Salaf contract or Ijarah contract or … . These ‎differences can be helpful in explaining and analyzing some of bugs entered into this contract. ‎Most of ‎jurists consider it to be an independent contract. ‎Differences in nature will result in differences in its ‎judgments. In this study, ‎by ‏assuming the validity of the Istesna' contract and accepting it as an ‎‎independent contract, although not without problem, the attempt is to ‎investigate the content of the ‎bank Istesna' contract. And some of the content ‎of this contract that is challenging in jurisprudence has ‎been criticized and the ‎validity of some of the content and invalidity of others have been ‎defined.
Keywords

  1. ابن اثیر، مبارک بن محمد؛ النهایه فی غریب الحدیث و الاثر؛ ج3، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، [بی‌تا].
  2. ابن‌ادریس، محمدبن‌منصور ‌بن‌احمد؛ السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى‌؛ ج2، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، 1410ق.
  3. طوسی، محمد‌بن‌علی ابن‌حمزه؛ الوسیلة الی نیل الفضیلة؛ قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی ، 1408ق.
  4. ابن‌زهره، حمزة‌بن‌على‌حسینى؛ غنیة النزوع إلى علمی الأصول و الفروع‌؛ قم: موسسه امام صادق ، 1417ق.
  5. ابو‌الحسین، احمدبن‌فارس بن‌زکریا‌؛ معجم مقائیس اللغة‌؛ ج2، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم‌، 1404ق.
  6. العثمانی، محمدتقی؛ فقه البیوع علی مذاهب الاربعه و تطبیقاتها المعاصره مقارنا علی القوانین الوضعیه؛ ج1، کراچی: مکتبه معارف القرآن، 1436ق.
  7. انصارى‌، مرتضی؛ کتاب المکاسب المحرمة و البیع و الخیارات؛ ج2، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى‌، 1415ق.
  8. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (اداره مطالعات و مقررات بانکی)، بخشنامه شماره 347172/94 مورخ 27/11/1394؛ ابلاغ فرم‌های یکنواخت قرارداد‌های اجاره به شرط تملیک، خرید دین، مرابحه، مزارعه، مساقات، استصناع، جعاله و سلف، مصوب شورای پول و اعتبار. قابل دسترس در https://www.cbi.ir/page/14318.aspx.
  9. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (اداره مطالعات و مقررات بانکی)، دستورالعمل اجرایی عقد استصناع، 1390.
  10. آل عصفور بحرانى، یوسف‌بن‌احمد بن‌ابراهیم‌؛ الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة‌؛ ج21، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، 1405ق.
  11. بخاری، محمد‌بن‌اسماعیل؛ صحیح بخاری؛ ج4، قاهره: وزارة الاوقاف، المجلس الاعلى للشئون الاسلامیة، لجنة إحیاء کتب السنة، [بی‌تا].
  12. تقی‌زاده، ابراهیم؛ «استصناع و کاربرد آن در نظام بانکی با تأکید بر دستورالعمل های 25/05/1390 شورای پول و اعتبار»؛ دوفصلنامه علمی- پژوهشی دانش حقوق مدنی، س۶، ش۱، 1396.
  13. جمعی از پژوهشگران؛ الموسوعه الفقهیه؛ ج3، الکویت: وزاره الاوقاف و الشئون الاسلامیه، 1404ق.
  14. جمعی از پژوهشگران؛ موسوعه الفقه الاسلامی طبقا لمذهب اهل البیت ؛ ج11، قم: موسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت ، 1423ق.
  15. جواهری، حسن؛ الفقه المعاصر؛ ج2، بیروت: العارف للمطبوعات، 2012.
  16. طباطبایى حائرى، سید على‌بن‌محمد‌؛ ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل؛ ج10، چ1، قم: مؤسسه آل البیت ‌، 1418ق.
  17. حر عاملى، محمد‌بن‌حسن؛ تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة‌؛ ج18، قم: مؤسسه آل البیت ‌، 1409ق.
  18. حلّى، حسن‌بن‌یوسف ا‌بن‌مطهر اسدى؛ تذکرة الفقهاء؛ ج13، قم: مؤسسه آل‌البیت، 1414ق.
  19. حلّى، یحیى‌بن‌سعید؛ الجامع للشرائع؛ قم: مؤسسة سید الشهداء العلمیة‌، 1405ق.
  20. زحیلی، وهبه؛ الموسوعه الفقه الاسلامی و القضایا المعاصر؛ ج11، دمشق: دارالفکر، 1433ق.
  21. سبحانی، جعفر؛ مسائل فقهیه مهمه؛ قم: موسسه الامام الصادق ، 1439ق.
  22. سنهوری، عبدالرزاق احمد؛ مصادر الحق؛ ج2، تهران: انتشارات خرسندی، 1391.
  23. هاشمی شاهرودی، سیدمحمود؛ «استصناع (سفارش ساخت کالا)»؛ فصلنامه تخصصی فقه اهل بیت ، س5، ش19و 20، 1378.
  24. ــــــــــ؛ بحوث فی الفقه (کتاب الاجاره)؛ ج1، چ2، قم: موسسة الفقه و معارف اهل البیت ، 1423ق الف.
  25. ــــــــــ؛ قراءات فقهیة معاصرة‌؛ ج2، قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت ، 1423ق ب.
  26. شهید اول، محمد‌بن‌مکى‌؛ الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة‌؛ ج3، چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، 1417ق.
  27. شهید ثانى، زین‌الدین‌بن‌على‌؛ الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة؛ ج4، قم: کتابفروشى داورى‌، 1410ق.
  28. ــــــــــ؛ مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام‌؛ ج3، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة‌، 1413ق.
  29. صاحب الجواهر، محمدحسن‌؛ جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام‌؛ چ7، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‌، 1404ق.
  30. طباطبایى یزدى، سیدمحمد‌کاظم‌؛ حاشیة المکاسب؛ ج2، چ2، قم: مؤسسه اسماعیلیان‌، 1421ق.
  31. طوسى، محمد‌بن‌حسن‌؛ المبسوط فی فقه الإمامیة‌؛ ج2، چ3، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة‌، 1387ق.
  32. ــــــــــ؛ النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی؛ بیروت: دار الکتب العربی، 1400ق.
  33. ــــــــــ؛ الخلاف؛ ج3، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1407ق الف.
  34. ــــــــــ؛ تهذیب الأحکام‌؛ ج7، چ4، تهران: دار الکتب الإسلامیة‌، 1407ق ب.
  35. کلینى، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ ج5، چ4، تهران: دار الکتب الإسلامیة‌، 1407ق.
  36. مجلسى، محمدباقر؛ مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول‌؛ ج19، چ2، تهران: دار الکتب الإسلامیة‌، 1404ق.
  37. مسلم‌بن‌حجاج؛ صحیح مسلم؛ ج3 ، قاهره: دارالحدیث، 1421ق.
  38. محقق حلی، جعفر‌بن‌حسن؛ شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام؛ ج2، قم: موسسه اسماعیلیان، 1408ق.
  39. موسویان، سید عباس؛ فقه معاملات بانکی؛ [بی‌نا]، 1390.
  40. ــــــــــ؛ ابزارهای مالی اسلامی؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1391ق.
  41. موسویان، سیدعباس و احسان بازوکار؛ «بررسی فقهی- حقوقی اوراق استصناع موازی»؛ فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، ش63، 1392.
  42. مؤمن قمی، محمد؛ کلمات سدیده فی مسائل جدیده؛ قم: جماعه المدرسین فی الحوزه العمیه بقم، مؤسسه النشر الاسلامی، 1415ق.
  43. نظرپور، محمدنقی و اکبر کمیجانی؛ «چگونگی کاربرد عقد استصناع در قانون عملیات بانکی بدون ربا»؛ فصلنامه تخصصی اقتصاد اسلامی، ش30، 1387.