Islamic Economics

Islamic Economics

Analyzing the Role of Religious Assemblies in Transforming Social Capital into a Driving Force for the Resistance Economy

Document Type : Original Article

Author
Morteza Nesari
PhD in Strategic Cultural Management, Faculty of Strategic Management, National Defense University, Tehran, Iran
10.22034/iec.2025.2062649.2887
Abstract
Introduction: Religious assemblies (Hey’ats) in Iran, as long-standing grassroots institutions rooted in Shi‘a culture, function as intermediaries between society and the macroeconomy through the mobilization of social capital. This qualitative study explores their role in strengthening the resistance economy and proposes an indigenous framework for Islamic economic development.
Objective: The objective of the research is to analyze how Hey’ats convert social capital into productive economic activities, thereby enhancing the resistance economy. The study examines trust-based and cooperative mechanisms within these networks and highlights the advantages of this model compared with secular approaches.
Methodology: Using a qualitative design and thematic analysis, the study draws on semi-structured interviews with 30 active Hey’at members from both urban and rural regions of Iran. The focus is on identifying the mechanisms through which social capital is transformed into economic action.
Findings: The findings show that Hey’ats channel social capital into productive initiatives through targeted votive offerings (directing religious donations toward production), assembly-based cooperatives (reducing risk through institutional trust), and ritual marketing (promoting local products during religious ceremonies). Integrated religious-economic education also shifts members’ mindsets toward production-oriented thinking and strengthens collective participation. The main challenge lies in maintaining a balance between spiritual functions and emerging economic activities.
Conclusion: The study concludes that Hey’ats, by leveraging trusted social networks, serve as intermediary institutions offering an indigenous model for advancing the resistance economy. This model reinforces national production and provides valuable guidance for participatory policymaking under sanctions, contributing to greater economic resilience.
Keywords
Religious Assemblies (Hey&rsquo
ats)
Social Capital
Productive Investment
Resistance Economy
Targeted Endowments
1.       آبفروش، رحیم (1401). هیئت فرهنگ‌ساز؛ هیئت فرهنگ‌سوز. مطالعات آئینی «ع»، 1 (1)، اردیبهشت، 17 -20.
2.       پاتنام، رابرت (1392). دموکراسی و سنّت های مدنی. ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات سیاسی وزارت کشور.
3.       بابایی، عباس، باصری، احمد، ناظمی اردکانی، مهدی، و مرادی، حجت‌الله (1396). تدوین راهبردهای تقویت کارکردهای هیئت‌های مذهبی با رویکرد ارتقای قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران. مطالعات راهبردی بسیج، 2- (75)، تابستان، 31-62
4.       تاج‌بخش، کیان (1384). سرمایه اجتماعی، اعتماد، دموکراسی و توسعه. تهران: شیرازه.
5.       حریری، نجلا (1385). اصول و روش‌های پژوهش کیفی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.
6.       حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای(دام عزّه العالی)، بیانات، در: www.khamenei.ir.
7.       خلیلیان اشکذری، محمدجمال (1395). اقتصاد مقاومتی؛ تضمین‌کننده امنیت اقتصادی کشور. دوفصلنامه ‌پژوهش‎های اقتصاد مقاومتی، 1 (1)، 157 -181.
8.       دموری، داریوش، طاهری دمنه، محسن، و کنجکاو منفرد، امیررضا (1389). واکاوی نقش مذهب شیعی در آفرینش سرمایه اجتماعی. فصلنامه مطالعات ملّی، 11 (43)، 3 -24.
9.       معلی، حمزه، رجائی رامشه، سیدمحمدکاظم، و جابری، علی (1402). نقش هیئت‌های مذهبی در پیشرفت اقتصادی (مطالعه موردی 1396- 1401). دوفصلنامه معرفت اقتصاد اسلامی، 14 (2)، 129-147.
10.    معلی، حمزه، و رحمتی‌نیا، محسن (1399). اقتصاد هیئت: کنکاشی در مسائل مالی و کارکردهای اقتصادی هیئت‌های مذهبی. چ2، قم: انتشارات پنج دری.
11.    معلی، حمزه (1397). سنگر حسینی در کارزار اقتصادی: ۱۰ فیش منبر با موضوع جنگ اقتصادی و حمایت از کالای ایرانی (ویژه محرم‌الحرام 1440). قم: انتشارات پنج دری.
12.    احمدیان, محمدعلی، و عرفانیان، سمیرا (1394). بررسی نقش مساجد در توسعه محله‌ای در شهر مشهد. جغرافیا و توسعه فضای شهری، 2 (1)، 94 -110.
13.    شفیعی، عباس (1403). راهبرد اقتصاد مقاومتی در بستر مدیریت راهبردی اسلامی؛ رهیافتی از داستان یوسف نبی(ع). مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملّی، 8 (31)، 91 -120.
14.    مظاهری، محسن حسام (1389). رسانه شیعه: جامعه‌شناسی آیین‌های سوگواری و هیئت‌های مذهبی در ایران. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
15. Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: Thematic analysis and code development. Sage Publications, Inc.
16. Putnam, R. D. (2000) Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York, N.Y: Simon & Schuster.
17.    Whitham, Monica Marlene (2007). Living better together: The relationship between social capital and quality of life in small towns. Thesis, Department of Sociology, IowaStateUniversity.