Islamic Economics

Islamic Economics

The Concept of Economic Deterrence in the Islamic Republic of Iran; An Analysis of Theoretical and Religious Foundations

Document Type : Original Article

Authors
mansoor asgari 1
akbar abdali mohammadi 2
fartookzadeh hamidreza 3
tahmasebi siamak 4
1 Faculty Member, Institute for Trade Studies and Research, Tehran, Iran
2 PhD Graduate in Strategic Management, National Defense University, Tehran, Iran
3 Faculty Member, Malek Ashtar University of Technology, Tehran, Iran
4 Faculty Member, National Defense University, Tehran, Iran
10.22034/iec.2025.2072822.2939
Abstract
The Islamic Republic of Iran has been the target of one of the most extensive sanctions regimes in contemporary history in recent decades. The conventional strategies of “lifting sanctions” and “circumventing sanctions” have had limited results due to the structural nature of confrontation with the hegemonic system. This article aims to explain the concept of the third strategy, namely “economic deterrence,” and presents an alternative paradigm in contrast to hegemonic definitions of economic deterrence using a qualitative method of content analysis. While the dominant literature defines deterrence as a tool for exerting pressure and changing the behavior of countries from a position of power, the model derived from this research considers it a defensive-positive strategy for immunizing the economy against the sanctions of the hegemonic system. The findings show that economic deterrence in this framework is a stable situation that is achieved through “structural immunization of the domestic economy” and “increasing the costs of sanctions for the enemy,” and ultimately, by rationally calculating the cost-benefit, it dissuades the enemy from continuing the economic war. Achieving this depends on implementing a resistance economy and focusing on three major axes: “economic empowerment and self-reliance,” “flexibility and vulnerability reduction,” and “leveraging power and active economic diplomacy.” This article, while explaining the concept of economic deterrence from the perspective of the Leader of the Revolution and its Quranic foundations, concludes that the transition from reactive strategies to a positive strategy of economic deterrence is the only sustainable solution to neutralize sanctions.
Keywords
Economic deterrence
economic immunity
economic sanctions
resistance economy
economic warfare
ابدالی محمدی، اکبر (1399). اقتصاد مقاومتی تفسیر جهادکبیر، چاپ دوم، قم، انتشارات جهاد دانشگاهی.
افشردی، محمدحسین و نادری، سعید (1399). شناخت مهمترین الزامات افزایش بازدارندگی با استفاده از مدیریت ترانزیت انرژی فسیلی در یک منطقه، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 18 (80)، 22-5.
ام‌.الیوت، جفری؛ و رجینالد، رابرت (1378). فرهنگ اصطلاحات سیاسی و استراتژیک، ترجمه‌ی میرحسین رئیس‌زاده، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
امین‌زاده، محسن (1399). استراتژی بازدارندگی، تهران، روزنامه شرق، 17 (3703)، 3.
انصاری‌فرد، معصومه و حاجی یوسفی، امیرمحمد (1403). چالش‌های راهبرد بازدارندگی ایران در نظم پساجنگ سرد از منظر رهیافت اقتصاد سیاسی (2024-1990)، نشریه مطالعات اقتصاد سیاسی بین‌الملل، 7 (2)، 200-179.
انوری، قاسم و  عزتی، مرتضی واحمدی، علی و اصغری هرندی، محمدرضا (1394). تاثیر اجرای سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی در مقابله با تحریم‌های اقتصادی، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 13 (61) ، 31-6.
بختیاری، ایرج (1395). تاثیر مولفه‌های دفاع اقتصادی کشور بر دفاع همه جانبه با تاکید بر رهنمودها (راهبردها) و اسناد ابلاغی مقام معظم رهبری، نشریه علمی پژوهشی راهبرد دفاعی، 14 (54)، 124-93.
بختیاری، ایرج (1398). تهدید مهار اقتصادی و دفاع همه‌جانبه، راه‌کارها و پیامدها، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات جنگ، 1 (3)، 57-34.
بهرامی، محمد (1382). قرآن و مسأله امنیت ملی، فصلنامه پژوهشهای قرآنی، 9 ( 35 و 36)، 117-92.
پورتر، مایکل (1396). استراتژی رقابتی: تکنیکهای تحلیل صنعت و رقبا، ترجمه جهانگیر مجیدی و عباس مهرپویا، چاپ ششم، تهران، انتشارات رسا.
پیغامی، عادل؛ سمیعی نسب، مصطفی؛ سلیمانی، یاسر؛ سیدحسین زاده یزدی، سعید (1394). تحریم‌های اقتصادی ایران، مبانی، ابعاد و راهکارها، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام.
تاج آبادی، حسین و ابراهیمی، سیدمصطفی (1391). راهبردهای متصلب امنیت فراسرزمینی در گفتمان اسلامی، فصلنامه علوم سیاسی، 15 (60)، 161-135.
ترابی‌فرد، میلاد و رزم‌آهنگ، مهدی (1402). ابتکار راهبردی ایران؛ جانمایی جدید ایران و بازتعریف نقش ایران در اقتصاد جهان؛ خنثی سازی تحریم به چه معناست؟، تهران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
جهان بزرگی، احمد (1387). امنیت در نظام سیاسی اسلام، تهران، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
خامنه‌ای، سید علی (1389). بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری، 1389/06/25.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹1 الف). بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی، 1391/04/21.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹1 ب). بیانات در دیدار کارگزاران نظام، 1391/05/03.
خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۲). بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیئت دولت. ۱۲/۰۶/۱۳۹۲.
خامنه ای، سیدعلی (1393). بیانات رهبر انقلاب در دیدار مردم آذربایجان شرقی، 29/11/1393.
خامنه ای، سیدعلی (1395 الف). بیانات در دیدار مسئولان نظام. حسینیه امام خمینی. 25/3/1395
خامنه ای، سیدعلی (1395 ب). بیانات در دیدار مردم آذربایجان شرقی. حسینیه امام خمینی. 27/11/1395.
خامنه ای، سیدعلی (1396). بیانات در دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (علیه‌السلام). دانشگاه امام‌حسین(ع)، 20/2/1396.
خامنه‌ای، سید علی (1398 الف). بیانات در مراسم سی‌امین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله). 14/3/1398.
خامنه‌ای، سید علی (1398 ب). بیانات در دیدار جمعی از تولیدکنندگان، کارآفرینان و فعالان اقتصادی، 28/8/1398.
خامنه‌ای، سیدعلی (1398 د). بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی، 1/1/1398.
خامنه‌ای، سید علی (1399). بیانات در جلسه شورای‌عالی هماهنگی اقتصادی. حسینیه امام خمینی، 4/9/1399.
دری نوگورانی، حسین؛ عباس زاده، حسن و نقی زاده، یحیی (1398). طراحی راهبردهای دفاع اقتصادی (برگرفته از رهنمودها و اسناد ابلاغی مقام معظم رهبری)، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات دفاعی استراتژیک، 17 (76)، 138-117.
دوئرتی، جیمز؛ فالتزگراف، رابرت (1372). نظریه های متعارض در روابط بین الملل، ترجمه علی رضا طیّب و وحید بزرگی، تهران، قومس.
رضایى اصفهانى، محمدعلى (1387). تفسیر قرآن مهر، جلد هشتم، چاپ اول، قم، پژوهشهاى تفسیر و علوم قرآن.
سجادپور، سیدمحمدکاظم؛ حسینی، سیدشمس الدین و نیرآبادی، حمید (1398). طراحی مدل دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران بایسته‌ها، مؤلفه‌ها و راهبردهای کلیدی، فصلنامه امنیت ملی، 9 (34)، 425-389.
شعبانی، طیب (1379). بازدارندگی در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 4 (18)، 18-7.
صادقى تهرانى، محمد (1388)، ترجمان فرقان: تفسیر مختصر قرآن کریم، جلد دوم، چاپ اول، قم، شکرانه.
عین‌القضاتی، علیرضا و شعبانی فرد، محمد (1397). تأثیر توان پشتیبانی از تولید ملی با تأکید بر دانش و فناوریهای همگرا در بازدارندگی همه جانبه دفاعی جمهوری اسلامی ایران، مجله سیاست دفاعی،  27 (102) 42-9.
قرائتی، محسن (1383). تفسیر نور، جلد چهارم، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
قرشی، سیدعلی اکبر (1377)، تفسیر أحسن الحدیث، جلد چهارم، چاپ سوم، تهران، بنیاد بعثت.
کلاید هافبوئر، گری و جی شات، جفری و آن الییت، کیمبرلی و اُگ، باربارا (1392). بازخوانی تحریم‌های اقتصادی، چاپ اول، تهران، طلوع دانش.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (1375). تئوری بازدارندگی: نظریه های کلان منازعه، تهران، مجلس شورای اسلامی.
مدرسى، محمدتقى (1419 ه. ق‏). من هدى القرآن، جلد چهارم،  چاپ اول‏، تهران، دار محبی الحسین‏،.
مصباح یزدی، محمدتقی (1388)، پیام مولا از بستر شهادت، چاپ چهارم، قم، انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى (قدس سره).
مصطفوی، حسن (1380). تفسیر روشن، جلد دهم، تهران، مرکز نشر کتاب.
مصلی نژاد، عباس (1402). سیاستگذاری راهبردی: رهیافتها و عناصر تشکیل دهنده، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه، جلد هفتم، چاپ دهم‏، تهران، دار الکتب الإسلامیة.
موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی (1397). سند سیاستی مقابله با تحریم‌ها در بخش صنعت، معدن و تجارت، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی.
میرزا خسروانی، علیرضا (1390)، تفسیر خسروی، جلد سوم، چاپ اول، تهران، انتشارات اسلامیه،.
نگارش، حمید و جمالی زواره، زهره (1395) راهبرد آمادگی در برابر دشمن در خوانش آیه شصت سوره انفال، فصلنامه علوم سیاسی، 19 (75)، 121-103.
 
 
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
Drezner, Daniel W.  (2011), The Age of Economic Deterrence, World Politics Review.
Jung Kim, Dong, (April 2019). Economic Deterrence Through Economic Engagement, Foreign Policy Analysis, Volume 15, Issue 2.
Leyton-Brown, David (2018). The Utility Of International Economic Sanctions, New York: Routledge, Volume 32.
Mazarr, Michael J. (2018). Understanding Deterrence, RAND Corporation, Santa Monica, California, USA.
MacMillan, I.C. (1983), "PREEMPTIVE STRATEGIES", Journal of Business Strategy, Vol. 4 No. 2, pp. 16-26.
Wind, Jerry , 1997,  In book: Wharton on Dynamic Competitive Stratetgy (pp.256-276), Chapter: 11, Publisher: John Wiley & Sons, Inc. Editors: George S. Day, David L. Reibstein.