Islamic Economics

Islamic Economics

Jurisprudential analysis of the contract used in bank murabahah facilities

Document Type : Original Article

Author
mahdi khatibi
Associate Professor, Imam Khomeini Education and Research Institute, Qom, Iran
10.22034/iec.2026.2066430.2903
Abstract
The Murabahah contract is one of the contracts regulated by the Central Bank, which has been used in the banking system for ten years within the framework of upstream laws and instead of usurious loans. The use of complex and legal terminology in its formulation, as well as its relatively lengthy text, has led to its provisions being less subject to jurisprudential scrutiny. The present study, within the framework of the ijtihad method, using a descriptive-analytical method and adopting a critical approach, has subjected the aforementioned contract to jurisprudential scrutiny. First, the basis for adopting a standard fatwa in banking contracts and some other necessary foundations were discussed, and then the jurisprudential problems of the contract were extracted. The results of the research indicate that the Murabahah contract used in the banking system faces certain problems, including that, as interpreted in the banking system, it is nothing more than an agreement or power of attorney, and signing it does not create any obligation for the parties to adhere to its provisions. To resolve this issue, the contract can be interpreted or modified in such a way that it becomes a sales contract. In clearer terms, the bank sells the subject matter of the contract to the customer in general terms (on a fi al-dhimmah basis); then, either directly or by granting power of attorney to the customer, it proceeds to purchase and deliver it. Relying solely on signing the contract instead of oral formulation (inshā), as well as obtaining a purchase commitment from the customer, are among the other problems of the contract. In this article, suggestions have been made to address these problems, and some existing proposals have also been reviewed.
Keywords
Murabahah facilities
interest-free banking
Islamic banking
Islamic economics
اکبری، محمد (1393). مرابحه در اقتصاد اسلامی (با نگرش ویژه به بانکداری). اقتصاد و بانکداری اسلامی، (6)، 65-82.
موسوى (امام خمینى)، سیدروح‌اللّه (بی‌تا). تحریر الوسیلة. چ1، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.
موسوى (امام خمینى)، سیدروح‌اللّه (1428ق). کتاب البیع. تقریرات للخرم‌آبادى، چ1، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
امامی، مصطفی (1380). ماده 10 قانون مدنی مبنای قانوی انواع قراردادهای خصوصی. نشریه کانون وکلا، (175)، 154 -159.
انصاری، مرتضی (‌1415ق)‌. کتاب المکاسب المحرمة والبیع والخیارات. ط الحدیثة، قم: کنگرة جهانی بزرگداشت شیخ ‌اعظم انصاری.
بهجت، محمدتقى (1426ق‌). ‌جامع المسائل. چ2، قم: دفتر معظم‌له‌.
جواهری، حسن (بی‌تا). بحوث فی الفقه المعاصر. ج2، چ1، بیروت: دار الذخائر.
خرازی، سیدمحسن (1423ق). البحوث الهامة. چ1، بی‌جا: انتشارات در راه حق.
خطیبی، مهدی (1401). تطبیق شرعی در نظام بانکی جمهوری اسلامی ایران. سی‌ودومین همایش بانکداری اسلامی.
خطیبی، مهدی (1403). عقود مستحدثه از منظر فقه امامیه. فقه، 31(119)، 7 -39.
خویی موسوی، سیدابوالقاسم (1388). المکاسب ـ مصباح الفقاهة‌. تقریر محمدعلی توحیدی‌، قم: مؤسسة احیاء آثار الامام الخوئی.
سبزواری، سیدعبدالأعلی (‌1413ق)‌. مهذّب الأحکام فی بیان الحلال والحرام. چ4، قم: مؤسسة المنار‌.
سیستانی، سیدعلی. منهاج الصالحین. نرم‌افزار جامع فقه اهل بیت 2.
سیفی مازندرانی، علی‌اکبر. دلیل تحریر الوسیله- فقه الربا. نرم‌افزار جامع فقه اهل بیت 2.
صادقی، محمدحسین (1402). درآمدی بر ضوابط کاربردی حاکم بر عقد مرابحه در مطالعات بانکی. بلاغ مبین، (64-65)، 64-88.
طوسى، ابوجعفر محمدبن‌حسن (1407ق). تهذیب الأحکام. چ4، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
عاملى حسینی، سیدجوادبن‌محمد (1419ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمه. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف (بی‌تا). تذکرة الفقهاء. ط الحدیثة، قم: مؤسسة آل‌البیت.
قبولی درافشان، سیدمحمدهادی و سیدمحمدمهدی (1396 ). تحلیل فقهی حقوقی ماهیت و قلمرو قرارداد مرابحه، با رویکرد بانکداری بدون ربا. فصلنامه اقتصاد اسلامی، 17(66)، 77-99.
کلینی، ابوجعفر محمد‌بن‌یعقوب (1407ق). الکافی. چ4، تهران: دار الکتب الاسلامیة‌.
مشکینی، علی. مصطلحات الفقه. نرم‌افزار جامع فقه اهل بیت 2.
مکارم شیرازى، ناصر (1422ق). ‌بحوث فقهیة هامة.‌ قم: انتشارات مدرسة الإمام علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)‌.
موسویان، سیدعباس، و میثمی، حسین (1400). بانکداری اسلامی: مبانی نظری- تجارب عملی. ج1، چ2، پژوهشکده پولی و بانکی کشور.
نراقى، احمد (1417ق). عوائد الایام فی بیان قواعد الاحکام. چ1، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
نظرپور، محمدنقی، و موسویان، سیدعباس (1393). بانکداری بدون ربا از نظریه تا تجربه. چ1، بی‌جا: انتشارات دانشگاه مفید/ مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1423ق). قراءات فقهیة معاصرة. چ1، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت(ع).