اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

عملیاتی‌کردن عقود مشارکتی در بانکداری اسلامی مبتنی بر فناوری پول دیجیتال بانک مرکزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید ابوالفضل وزیری 1
مهدی صادقی شاهدانی 2
1 کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران
2 استاد تمام، عضو هیئت‌علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه امام صادق، تهران، ایران
10.22034/iec.2024.714874
چکیده
در سال‌های اخیر بحث‌های زیادی در مورد تأثیرات معرفی پول دیجیتال بانک مرکزی در اقتصادها و اینکه آیا پول نقد باید حذف شود، وجود داشته است. بسیاری از بانک‌های مرکزی در حال حاضر فرایند تصمیم‌گیری در مورد اینکه آیا CBDC خود را معرفی کنند یا خیر، آغاز کرده‌اند. اگر بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تصمیم بر صدور فراگیر CBDC بگیرد، سؤالاتی مطرح می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها را می‌توان میزان اثرگذاری صدور پول دیجیتال بانک مرکزی بر بانکداری اسلامی مبتنی بر عقود شرعی دانست. در پژوهش حاضر سعی شده است جهت بررسی این اثر بر عقود مشارکتی، در ابتدا به تجزیه و تحلیل ابعاد مختلف انتشار پول دیجیتال بانک مرکزی پرداخته شود. در ادامه چند رویکرد اصلی طراحی CBDC را انتخاب و طبقه‌بندی کرده و با استفاده از ماتریس SWOT مورد ارزیابی قرار داده‌ایم. نتایج ماتریس SWOT حاکی از لزوم استفاده از راهبرد تهاجمی، به عنوان راهبرد اصلی در صدور CBDC است. بر اساس راهبرد اصلی پژوهش، 6 راهبرد فرعی جهت اعطای نمره جذابیت در ماتریس کمی QSPM انتخاب شد. نتایج ماتریس QSPM نشان‌دهنده آن است که بهترین راهبرد فرعی تهاجمی جهت طراحیCBDC به نحوی که بالاترین اثرگذاری مفید را بر اجرای عقود مشارکتی در بانکداری اسلامی داشته باشد، راهبرد طراحی پول دیجیتال خرده‌فروشی بانک مرکزی مبتنی بر حساب و با بهره متنوع است. صدور پول دیجیتال خرده‌فروشی بانک مرکزی مبتنی بر حساب و با سود به دلیل آنکه دارای قابلیت برنامه‌پذیری و رهگیری دقیق بوده و همچنین توسط تمام بازیگران اقتصادی مورداستفاده قرار خواهد گرفت، می‌تواند در شبکه بانکی جایگزین سپرده بانکی شده و ضریب اجرای صحیح عقود شرعی را افزایش دهد.
کلیدواژه‌ها
پول دیجیتال بانک مرکزی
بانکداری اسلامی
ماتریس SWOT

عنوان مقاله English

Operationalizing Partnership contracts in Islamic banking based on Central Bank Digital Currency technology

نویسندگان English

Seyyed Abolfazl Vaziri 1
Mahdi Sadeghi Shahdani 2
1 Master's degree, Imam Sadegh University, Tehran, Iran
2 Full professor, faculty member of Faculty of Economics, Imam Sadegh University, Tehran, Iran
چکیده English

In recent years there has been much debate about the effects of the introduction of Central Bank Digital Currency on the economy and whether cash should be phased out. Many central banks have already started deciding whether to introduce their own CBDC. If the Central Bank of the Islamic Republic of Iran decides to issue a comprehensive CBDC; Questions are raised, the most important of which can be considered the extent of the influence of the Central Bank Digital Currency on Islamic banking based on Sharia contracts. In the present research, it has been tried to investigate this effect, at first, a different analysis of the Central Bank Digital Currency release has been done. In the following, several principles of CBDC design have been selected and classified and evaluated using the SWOT matrix. The results of the SWOT matrix indicate the necessity of using an aggressive strategy as the main strategy in issuing CBDC. Based on the main strategy of the research, 6 sub-strategies were chosen to give the attractiveness score in the QSPM quantitative matrix. The results of the QSPM matrix indicate that the best aggressive sub-strategy to design the CBDC in such a way as to have the highest beneficial effect on Partnership contracts in Islamic banking. The retail Central Bank Digital Currency design strategy is account-based and using diversification. Issuance of retail Central Bank Digital Currency that is account-based and using it, which has programmability and precise tracking, and will also be used by all economic actors. It is possible to replace a bank in the banking network and increase the coefficient of correct execution of Sharia contracts.
 

کلیدواژه‌ها English

Central Bank Digital Currency
Islamic banking
SWOT matrix
  1. احمدی حاجی‌آبادی، سیدروح‌الله، بهاروندی، احمد (1390). راهکارهای اجرای صحیح عقدهای مشارکتی در نظام بانکی ایران. فصلنامه علمی‌پژوهشی اقتصاد اسلامی، 10 (38)، تابستان.
  2. اسماعیل‌زاده، محمدرضا (1399). پول دیجیتال بانک مرکزی: فرصت‌ها و تهدیدها در نظام پولی مبتنی بر بانکداری بدون ربا. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق7.
  3. امیری، حسین، رضایی میرقائد، محسن، قلیچ، وهاب، نوروزی، فریبا، طوسی، علی (1400). ارزیابی ساختار تسهیلات اعطایی در قالب عقود اسلامی بر عملکرد سیستم بانکی. فصلنامه راهبرد اقتصادی،10 (36).
  4. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1401). پیش‌نویس سند ریال دیجیتال. مرداد 1401.
  5. حسینی، سیداسدالله (1399). بررسی علل عدم اجرای صحیح عقود مشارکتی در بانکداری جمهوری اسلامی ایران و راهکارهای تصحیح آن. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مؤسسه آموزش عالی علوم‌انسانی جامعه المصطفی العالمیه.
  6. خائف‌زاده، محمدعلی، فلاح‌زاده، علی‌محمد (1395). جایگاه قراردادهای عقود اسلامی در سیستم بانکی کشور. کنفرانس جهانی مدیریت، اقتصاد حسابداری و علوم‌انسانی در آغاز هزاره سوم، شیراز، در:

 https://civilica.com/doc/524595.

  1. رضایی پور، معصومه (1398). تحلیل وضعیت مدیریت منابع انسانی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران با استفاده از SWOT. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده مدیریت، پردیس دانشگاه شاهد.
  2. رضایی صدرآبادی، محسن (1399). تبیین اقتصادی ماهیت پول‌های مجازی و تحلیل آن از منظر اقتصاد اسلامی. رساله دکتری، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق7.
  3. ریاحی، ضحی، ابراهیمی، ایلناز، زارعی، ژاله (1399). پول دیجیتال بانک مرکزی (CBDC): مبانی نظری و تجارب. پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
  4. سیف‌اللهی انار، حامد (1400). تحلیل انواع عقود اسلامی و مطالبات معوق در نظام بانکداری اسلامی. دهمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد و توسعه، در:

 https://civilica.com/doc/1269787.

  1. شاکری شمسی، محمدجمال، توکلی، محمدجواد (1397). تحلیل ماهیت عقود مشارکتی. فصلنامه علمی ترویجی معرفت، 27 (253).
  2. طالبی، محمد، کیانی، حسن (1391). ریشه‌یابی چالش‌های استفاده از عقود مشارکتی در نظام بانکداری جمهوری اسلامی ایران. تحقیقات مالی اسلامی، 1 (2)، بهار و تابستان، 37-55.
  3. عسکری، قاسم، صمصامی، حسین (1400). الگوی مطلوب اجرای عقود مشارکتی در نظام مالی اسلامی. دوفصلنامه جستارهای اقتصادی، 18 (35).
  4. فاطمی، محمد (1399). اثر به‌کارگیری قراردادهای هوشمند بر کاهش اطلاعات نامتقارن در اعطای تسهیلات بانکی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی.
  5. فکری، حسین، پاک‌ذات، سیدمهدی (1399). ارز دیجیتال بانک مرکزی؛ مفاهیم و کاربردها. دومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت دانش، بلاک‌چین و اقتصاد، تهران.
  6. کاشفی، محمدرضا، مجدی، زهرا (1400). شناسایی پیشران‌های توسعه پروژه ارز دیجیتال بانک مرکزی. چهارمین همایش بین‌المللی دانش و فناوری هزاره سوم اقتصاد، مدیریت و حسابداری، تهران.
  7. میثمی، حسین، بیابانی، زینب (1399). تحلیل ماهیت، استخراج و مبادله انواع رمزارزها و توکن‌ها از منظر فقه اسلامی و قوانین کشور. پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
  8. نیکویی ماهانی، سعید (1398). شناسایی شاخص‌ها و ارزیابی عملکرد بانکداری اجتماعی با رویکرد SWOT فازی (موردمطالعه: بانک قرض‌الحسنه رسالت). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه مدیریت رشته مدیریت فناوری اطلاعات گرایش منابع اطلاعاتی، دانشگاه علم و هنر واحد اشکذر.
  9. ولائی یامچی، میکائیل، رحیمی اسکوئی، بهنام، منعم، آیدا (1395). بانکداری اسلامی و آسیب‌شناسی فرایند اجرای عقود اسلامی. اولین همایش بین‌المللی انسجام مدیریت و اقتصاد در توسعه شهری.
  10. Adrian & Mancini-Griffoli (2019a). The Rise of Digital Money. IMF Fintech Note, 19/01.
  11. Agur, I., A Ari, & Dell’Ariccia, (2019). Designing Central Bank Digital Currencies, IMF Working Paper. WP/19/252, International Monetary Fund, Washington, D.C.
  12. Allen, S., Capkun, S., Eyal, I., Fanti, G., Ford, B., Grimmelmann, J. & Prasad, E. (2020). Design Choices for Central Bank Digital Currency: Policy and Technical Considerations. Institute of Labor Economics (IZA),
  13. Alzubaidi, I. B., & Abdullah, A. (2017). Developing a Digital Currency from an Islamic Perspective: Case of Blockchain Technology. International Business Research, 10 (11), 79-87.
  14. Auer, R. & Boehme, R. (2020). The Technology of Retail Central Bank Digital Currency. Bank for International Settlements, Quarterly Review, March.
  15. Bank of England (2020). Central Bank Digital Currency Opportunities, challenges and design. Discussion Paper, March.
  16. Barontini, C., & Holden, H. (2019). Proceeding with caution-a survey on central bank digital currency. Proceeding with Caution-A Survey on Central Bank Digital Currency (January 8, 2019). BIS Paper,
  17. Bartoletti, Massimo & Pompianu, Livio (2017). An empirical analysis of smart contracts: platforms, applications, and design patterns. Universit`a degli Studi di Cagliari, Cagliari, Italy, http://arxiv.org/abs/1703.06322v1.
  18. Bech, M. & Garratt, R. (2017). Central Bank Cryptocurrencies, BIS Quarterly Review. Bank for International Settlements, September.
  19. Bindseil, U. (2020). Tiered CBDC and the Financial System. European Central Bank Working Paper, 2351, January.
  20. Bindseil, U. & Panetta, f. (2020). CBDC remuneration in a world with low or negative nominal interest rates. VOX EU, available at https://voxeu.org/article/cbdc-remuneration-world-low-or-negative-nominal-interest-rates.
  21. Boser, F. & Gersbach, H. (2021). Monetary Policy with a Central Bank Digital Currency: The Short and the Long Term. Center of Economic Research, at ETH Zurich Zurichbergstrasse 188092 Zurich Switzerland, 9.
  22. Brainard, L. (2019). Digital Currencies, Stablecoins, and the Evolving Payments Landscape, Speech at the Future of Money in the Digital Age, Peterson Institute for International Economics and Princeton. University’s Bendheim, Center for Finance, Washington, D.C.
  23. Carstens, Agustin (2021), Central bank digital Currencies: putting a big idea into practice. Bank for International Settlements.
  24. Chiu, J., Davoodalhosseini, S. M., Hua Jiang, J., & Zhu, Y. (2019). Central bank digital currency and banking. Available at SSRN 3331135.
  25. Davoodalhosseini, S. M., & Rivadeneyra, F. (2020). A Policy Framework for E-Money. Canadian Public Policy, 46 (1), 94-106.
  26. Davoodalhosseini, Seyed Mohammadreza (2021). Central Bank Digital Currency and Monetary Policy. Journal of Economic Dynamics & Control.
  27. Denecker, O et al. (2022). Central bank digital currencies: An active role for commercial banks. McKinsey & Company, October.
  28. Djurkovic, M. (2012). SWOT analysis of Serbia's raspberry sector in the competitive marketplace. Master Thesis, Department of Economics and Resource Management, Norwegian university of life sciences.
  29. Kahn, C. Singh, M., & Alwazir, J. (2022). Digital Money and Central Bank Operations. International Monetary Fund. WP/22/85
  30. Kumhof, M, & C. Noone. (2018). Central Bank Digital Currencies - Design Principles and Balance Sheet Implications. Bank of England, Staff Working Paper, 725.
  31. Labonte, M & Nelson, M, Rebecca. (2020). Central Bank Digital Currencies: Policy Issues. Congressional Research Service, R46850.
  32. Malloy, M. Martinez, F. Styczynski, M & Thorp, A. (2022). Retail CBDC and U.S. Monetary Policy Implementation: A Stylized Balance Sheet Analysis. Finance and Economics Discussion Series 2022-032. Washington: Board of Governors of the Federal Reserve System, available at https://doi.org/10.17016/FEDS.2022.032.
  33. Meredith, E. David, Fred R. David & Forest R. David (2016). The quantitative strategic planning matrix: a new marketing tool. Journal of Strategic Marketing, 25 (4), 1-11.
  34. Mohamed, Hazik (2020). Implementing a Central Bank Issued Digital Currency with Economic Implications Considerations. International Journal of Islamic Economics and Finance, 3 (1), 51-74, January.
  35. Mohanta, Bhabendu Kumar. Panda, Soumyashree. S. & Jena, Debasish (2018). An Overview of Smart Contract and Use cases in Blockchain Technology. 9th ICCCNT 2018, July 10-12, 2018, IISC, Bengaluru, India.
  36. Soderberg, Gabriel (2022). Behind the Scenes of Central Bank Digital Currency. International Monetary Fund, Note 2022/004
  37. Walukow, M., & Pangemanan, S. (2015). Developing Competitive Strategic Model Using Quantitative Strategic Planning Matrix (QSPM) Approach for Handicrafts Ceramic Industry in Pulutan. Minahasa Regency, 211, 688-695, 25 November.
  38. Youdom Kemmoe, Victor et al (2020). Recent Advances in Smart Contracts: A Technical Overview and State of the Art. IEEE Access, 8, 117782-117801.
  39. Yousefi, N. (2019). Strategic Planning based on SWOT and Multi-criteria Decision Analysis. Master Thesis, Department of Mechanical and Industrial Engineering. Tallinn university of technology.
  40. Varadarajan, R. (2010). Strategic Marketing and Marketing Strategy: Domain, Definition, Fundamental Issues, and Foundational Premises. Journal of the Academy of Marketing Science, 38 (2), 119-140, April.
  41. Zheng, Zibin et al (2019). An Overview on Smart Contracts: Challenges. Advances and Platforms. Available at arXiv:1912.10370v1 [cs.SE] 22 Dec 2019
  42. ZOU, Weiqin et al (2021). Smart contract development: Challenges and opportunities. IEEE Transactions on Software Engineering, 47, Issue 10, 2084-2106.
اقتصاد اسلامی
دوره 24، شماره 93
بهار 1403
صفحه 65-99