اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

بازخوانی کارکرد علم اقتصاد اسلامی از منظر شهید صدر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی گروه اقتصاد موسسه اموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
در ادبیات اقتصاد اسلامی به‌طور معمول برای علم اقتصاد اسلامی کارکردی تبیینی در نظر گرفته می‌شود؛ کارکردی که مشروط به تحقق مکتب اقتصادی اسلام دانسته شده است. عنوان می‌شود که مکتب اقتصادی اسلام باید پیاده شود تا پس از آن علم اقتصاد اسلامی اقدام به تبیین روابط بین متغیرها کند. در این زمینه این سوال مطرح است که چگونه می‌توان مکتب اقتصادی اسلام به خصوص بخش متغیر آن را اجرایی کرد، بدون اینکه از یافته‌های علم اقتصاد اسلامی بهره‌مند شویم؟ در این مقاله با استفاده از روش تحلیلی به بازخوانی کارکرد علم اقتصاد اسلامی از منظر شهید صدر می‌پردازیم. بنا به فرضیه مقاله، علم اقتصاد اسلامی با ارائه توصیف، تبیین و پیش‌بینی نهادی و رفتاری، دو کارکرد موجه‌سازی مکتب اقتصادی اسلام و تکمیل بخش متغیر آن را برعهده دارد؛ بخشی که شامل ساختارها، قوانین، ابزارها و سیاست‌های اقتصادی اسلامی است که باید برای جامعه اسلامی طراحی و تدوین شوند. در این راستا، نظریه‌های علم اقتصاد اسلامی به تدوین شاخص‌های اقتصادی اسلامی و نظریه‌های رفتاری و نهادی می‌انجامند. اگر نظام اقتصادی را متمایز از مکتب بدانیم، مکتب اقتصادی اسلام اصول و قواعد ثابت و متغیری برای نظام‌سازی اقتصادی ارائه می‌دهد؛ در این صورت علم اقتصاد اسلامی به طراحی ساختارها، نهادها و سیاست‌های اقتصادی بر اساس اصول مکتب اقتصادی اسلام کمک می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Rewriting the Role of Islamic Economics from the viewpoint of Shahid Sadr

نویسنده English

Mohammad Javad Tavakoli
گروه اقتصاد، موسسه اموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم،ایران
چکیده English

In Islamic economics literature there has been typically considered an explanatory role for Islamic economics conditional to the realization of Islamic doctrine. It is suggested that Islamic doctrine should be actualized before the since of Islamic economics perform its task in explain the relationship between economic variables. There is question about the way we could actualize the Islamic doctrine particularly is variable part without using the findings of the since of Islamic economics. The current paper rewrite the role of since of Islamic economics with using an analytical method. I hypothesize that the since of Islamic economics plays an institutional and behavioral explanatory role and by the way it provides the ground for actualization of the Islamic economic doctrine particularly its variable parts, the part that contain economic s structures, rules, instruments and policies which should be designed for the Islamic society. In this way, theories of the science of Islamic economics play different roles including behavioral explanation, performance explanation, subjective role, justification role and confirming role.

کلیدواژه‌ها English

Since of Islamic economics
Islamic economics doctrine
Shaid Sadr
  1. توکلی، م. (1396). بازخوانی رویکرد شهید صدر در مورد هویت علمی اقتصاد اسلامی. روش‌شناسی علوم انسانی (90)، 211-236.
  2. توکلی، م. (1397). بررسی امکانپذیری تمایز اقتصاد اسالمی اثباتی و هنجاری. اقتصاد اسلامی (72)، 5-33.
  3. توکلی، م. (1402). درآمدی بر فلسفه اقتصاد اسلامی؛ بررسی هویت دانش اقتصاد اسلامی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  4. توکلی، م.، و شفیعی‌نژاد، ع. (1398). شاخص تولید طیب. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  5. حائری، س.، و یوسفی، ا. (1380). اقتصاد اسلامی و روش کشف آن از دیدگاه شهید صدر (ره). اقتصاد اسلامی (1)، 21-42.
  6. داودی، پ.، و صمصامی، ح. (1388). اقتصاد پول و بانکداری. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
  7. زرقا، م. (1410ق). تحقیق اسلامیه علم الاقتصاد، المفهوم والمنهج. مجله جامعه ملک عبدالعزیر‏:‏ الاقتصاد الاسلامی (2).
  8. صدر، س. (1421ق). المدرسه الاسلامیه. در: صدر، الاسلام یقود الحیاه؛ المدرسه الاسلامیه، رسالتنا، قم: مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیه للشهید الصدر (ره).
  9. صدر، م. (1400ق). اقتصادنا. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
  10. صدر، م. (1421ق.). الاسلام یقود الحیاه، المدرسه الاسلامیه، رسالتنا. قم: مرکز الابحاث و الدرسات التخصصیه للشهید الصدر.
  11. میرمعزی، ح. (1385). نقد و بررسی دیدگاه شهید صدر (ره) درباره هویت اقتصاد اسلامی. اقتصاد اسلامی (22)، 123-146.
  12. میرمعزی، س. (1391). نظام اقتصادی اسلام: مبانی، اهداف، اصول راهبردی و اخلاق. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  13. نظری، ح. (1388). روش‌شناسی شهید صدر درباره شکل‌گیری علم اقتصاد اسلامی و تحقیق نهایی درباره آن. روش‌شناسی علوم انسانی (61)، 51-61.
  14. هاسمن، د.، و مک‌فرسون، م. (1398). تحلیل اقتصادی فلسفه اخلاق و سیاست عمومی. ترجمه س. عربی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  15. یوسفی، ا. (1379). دیدگاه‌های شاگردان شهید صدر درباره نظر استاد. در: ا. یوسفی، ماهیت و ساختار اقتصاد اسلامی. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.