اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

قسط در قران و ابعاد اقتصادی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مرتضی عزتی
دانشیار اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس
10.22034/iec.2024.2029746.2755
چکیده
قسط از واژه‌هایی است که مشترکات معنایی زیادی با عدالت دارد و در قرآن بیش از عدالت به‌کار برده شده است. برخی قسط را معادل عدالت دانسته‌اند، ولی برخی معنای متفاوتی برای آن قایل شده‌اند. افرادی نیز قسط را عدالت اقتصادی نامیده‌اند. با این وجود برای درک بهتر مفهوم و معنای قسط در قرآن، مناسب است با نگاهی عمیق‌تر و روشمندانه‌تر به قران به جستجوی معنای قسط در قران بپردازیم تا معنای درست‌‌تر آن را بیابیم. این مقاله کوشش دارد با روش تحلیل مولفه‌های معنایی برپایه رابطه‌های هم‌نشینی قسط در قرآن به معنای درست‌تر قسط دست‌یابد. از این رهگذر می‌توان معنای قسط و ابعاد اقتصادی آن را بهتر شناسایی کرد و برداشت‌های دیگر درباره معنای قسط را نیز محک زد. نتیجه اینکه به‌نظر می‌رسد قسط در مفهوم کلی به معنای عدالت و دادن حق دیگران است، ولی این حق برپایه معیارهای پذیرفته شده (قرانی و اجتماعی) تعیین و داده می‌شود. میزان، معیار پذیرفته شده اجتماعی است و وحی معیارهای روشن قرانی است. همچنین برپایه قران قسط هم اقتصادی و هم غیراقتصادی است و به‌ویژه اینکه 9 آیه قرآن قسط را در موضوع اقتصادی، 5 آیه در تعیین و دادن پاداش و مجازات در زندگی پس‌از مرگ و دیگر آیه‌ها در موضوع‌های دیگر به‌کار برده‌اند.
کلیدواژه‌ها
قسط
عدالت
قرآن
اخلاق
اقتصاد اسلامی

عنوان مقاله English

Qest in Quran and its economic dimensions

نویسنده English

morteza Ezzati
Associate Professor of Economics, Tarbiat Modares University
چکیده English

Qest in Quran and its economic dimensions

Justice is one of the great ideals of humanity, Qest is one of the words that have many common meanings with justice and it is used more than justice in the Quran. Some have equated installments with justice, but others have given a different meaning to it. Some people have also called Qest as economic justice. Nevertheless, in order to better understand the concept and meaning of Qest in the Quran, it is appropriate to look for the meaning of Qest in the Quran with a deeper and more methodical look to find its correct meaning. In this article, an attempt is made to achieve a more correct meaning of Qest in the Qur'an by analyzing the semantic components of Qest based on its coexistence relationships in the Qur'an. In this way, the meaning of installment and its economic dimensions can be better identified and other perceptions about the meaning of Qest can also be tested. The result is that it seems that Qest in the general sense means justice and giving the rights of others, but this right is determined and given based on the accepted criteria (Qur'anic and social visions). Mizan is a socially accepted standard, and Bayyenat is a clear Qur'anic standard. Also, based on the Qur'an, Qest are both economic and non-economic, and in particular, 5 verses of the Qur'an use installments in determining and giving rewards in the life after death (hereafter) based on the standards set by God in revelation and in the hereafter. are

کلیدواژه‌ها English

Qest
justice
Quran
Ethics
Islamic

  1. * قرآن کریم.

    1. تفسیر و ترجمه­های المیزان، فرقان، طبری، الهی قمشه­ای، آیتی، پاینده، ابراهیمی، انصاری و ارفع.
    2. ابن‌منظور، محمد ‌بن ‌مکرم (1414ق). لسان العرب. چ3، بیروت: دار صادر.
    3. اخوان طبسی، محمدحسین، و داوری، روح­الله (1397). صورت­بندی مفهوم عدالت در قرآن کریم بر مبنای معناشناسی واژه قسط. پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، 13، 107-128.
    4. اخوان طبسی، محمدحسین، و میرحسینی، یحیی (1395). ریشه­شناسی تاریخی واژگان و اثر آن بر فهم مفردات قرآن کریم: مطالعه موردی ریشه قسط. پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، 8، 113-132.
    5. اخلاقی، رحمت‌الله (1400). عدالت اجتماعی ازمنظر روایات. معارف اسلامی و اقتصاد، 13، 87-107.
    6. اسکی، محمدشفیق، ولدبیگی، جهانگیر، و سالاریان، شاهرخ (1399). تحلیل حق، عدالت و مسئولیت اجتماعی در آموزه‌های قرآنی. مطالعات تاریخ و تمدن ایران و اسلام، 5 (3)، 69-84.
    7. الهی­زاده، محمد حسین، امامی، سید مجتبی، و تراب­زاده جهرمی، محمدصادق (1399). جامعه­پردازی مبتنی بر قسط و عدل؛ برداشتی از المیزان. پژوهش­های میان رشته­ای قرآن کریم، 11 (2)، 81-114.
    8. امین­مقدسی، ابوالحسن، و افصحی، نفیسه (1402). واکاوی معناشناختی مفهوم عدالت اجتماعی در قرآن کریم با تکیه بر مبحث هم­نشین­های معنایی. ادب عربی، 15 (1) (پیاپی 35)، 43-60.
    9. باادب برزگر، اعظم، و کاظمی‌تبار، محمدعلی (1400). معناشناسی عدل در قرآن کریم. همایش تحقیقات کاربردی در حوزه قرآن و حدیث، 1، 187-202.
    10. بستانی، فواد افرام (1374). منجد الطلاب. ترجمه بندرریگی، محمد، تهران: اسلامی.
    11. بهرامی، معصومه (1395). معناشناسی واژه عدالت. پژوهشنامه نوین فقهی حقوقی زنان و خانواده، 3، 123-150.
    12. پورمولا، سیدمحمدهاشم، غلامی، مرجان، و بن­زاده، راضیه (١٣٩4). معناشناسی واژۀ عدل در قرآن کریم بر مبنای روش ایزوتسو. پژهش­های قرآن و حدیث، 48 (1)، 1-23.
    13. حسینی، سیدرضا (1390). مفهوم و ماهیت عدالت اجتماعی با رویکرد اسلامی. اقتصاد اسلامی، 11 (44)، 5-30.
    14. خسروپناه، عبدالحسین، پورعزت، علی اصغر، و محمدنژادچاوشی، حبیب (1393). وسعت معنایی عدالت در قرآن. مطالعات تفسیری، 5 (17)، 49-74.
    15. خاندوزی، احسان، مصطفوی‌ثانی، علی، و سرآبادانی، حسین (1399). طراحی و برآورد شاخص ترکیبی عدالت اجتماعی در ایران. مجلس و راهبرد، ۱۰۲، 5-41.
    16. خوش­فر، محسن، و رحمانی، راحله (1400). الگوی عدل الهی با تکیه بر تفاسیر المیزان و اطیب البیان، تحقیقات کلامی، 33، 41-57.
    17. راغب اصفهانی، حسین ‌بن ‌محمد (1362). المفردات فی غریب القرآن. تهران: مرتضوی.
    18. سیدخراسانی، راضیه‌سادات، و فتحی، علی (1398). تحلیل رابطه حق در قرآن مجید بر پایه معناشناسی حق و با تأکید بر معناشناسی ساختگرا. پژوهش دینی، 39، 113-135.
    19. سیدنورانی، سیدمحمدرضا، و خاندوزی، احسان (1395). معرفی و محاسبه شاخص ترکیبی عدالت اقتصادی از منظر اسلامی در ایران. مجلس و راهبرد، 85، 57-84.
    20. شاکری، عباس، مؤمنی، فرشاد، خادم‌علیزاده، امیر، و مخزن‌موسوی، سیدهادی (1398). درآمدی بر شاخص ترکیبی عدالت، اقتصادی با رویکردی اسلامی. اقتصاد اسلامی، 19 (74)، 5-33.
    21. شجاعی، حسین، و اخوان‌طبسی، محمدحسین (1400). چالش­های واکاوی اصطلاحات تخصصی علوم انسانی در قرآن. پژوش­های قرآنی، 26 (3) (پیاپی 100)، 25-46.
    22. صفوی، کوروش (۱۳۷۹). درآمدی بر معناشناسی. تهران: سوره.
    23. عربشاهی‌کریزی، احمد (1395). بررسی عدالت در قرآن کریم در سه محور. فصلنامه مطالعات قرآنی، 7 (82)، 109-132.
    24. عزتی، مرتضی (1393). تدوین شاخص ترکیبی عدالت بر پایه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و سنجش آن طی یک دوره هشت‌ساله. راهبرد اقتصادی، 3 (10)، 205-241.
    25. عزتی، محمدجواد، عزتی، مرتضی، و مزینی، امیرحسین (1400). تحلیل مؤلفه­های عدالت اقتصادی ایران. سیاست­های راهبردی و کلان، 9 (3)، 610-631.
    26. فراهانی‌فرد، سعید (1384). توسعه پایدار بر محور عدالت. اقتصاد اسلامی، 5 (19)، 91-122.
    27. فخرزارع، سیدحسین (1398). عدالت احتماعی در قرآن. اسلام و مطالعات اجتماعی، 7 (2) (پیاپی 26)، 7-28.
    28. فرجی‌آرپناهی، زهرا، ابراهیمی­فر، جلال، عبدالهی‌آرپناهی، معصومه، ابراهیمی­فر، عیسی، و عبدالهی‌آرپناهی، زینب (1399). تحقق رویکرد عدالت اجتماعی از دیدگاه قرآن کریم و روایات. علوم اسلامی انسانی، 6 (22)، 19-26.
    29. فلاح، ابراهیم (1401). واکاوی مؤلفه­های معنایی علم بر پایه روابط همنشین در نهج­ابلاغه. پژوهشنامه علوی، 13 (1)، 267-289.
    30. قادری، حاتم (1376). قسط، عدل و حکومت. مجموعه مقالات کنگره بین­المللی امام خمینی و احیای تفکر دینی، ج1، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    31. قاسم‌پور راوندی، محسنّ، مهدوی­راد، محمدعلی، و محمودپورقمصر، شیما (1401). بررسی آرای مفسران درباره مفهوم و گستره عدالت اجتماعی با تاکید بر آیه 25 سوره حدید. پژوهشنامه معارف قرآنی، 48، 3-29.
    32. قرشی‌بنایی، سیدعلی اکبر (1371). قاموس قرآن. ج6، چ6، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
    33. گلدانی، زهرا، و ناصح، علی‌احمد (1401). مؤلفه­های معنایی واژه سعی در قرآن کریم. کتاب قیم، 27، 47-66.
    34. معین، محمد (1388). فرهنگ فارسی معین. ۶جلدی، تهران: امیر کبیر.
    35. مکارم‌شیرازی، ناصر (1386). پیام قرآن. ج‏10، چ9، تهران: دار الکتب الاسلامیه‏، 1386.
    36. مکارم‌شیرازی، ناصر (1387). لغات در تفسیر نمونه. قم: انتشارات امام على‌بن ‌ابى‌طالب†.
    37. نظری، حسن‌آقا (1383). عدالت اقتصادی از نظر افلاطون، ارسطو و اسلام. اقتصاد اسلامی، 4 (14)، 65-81.
    38. هاشمی‌تنکابنی، سیدموسی (1398). مرور تاریخی نظریه­های مختلف دربارۀ عدالت و پیجویی شواهد قرآنی مؤید هر نظریه. مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، 66، 215-240.
    39. یوسفی، احمدعلی (1384). عدالت اقتصادی. اقتصاد اسلامی، 5 (17)، 95-112.
    40. یوسفی شیخ‌رباط، محمدرضا، و زندیه، مهناز (1395). بررسی عملکرد اقتصاد ایران از دید عدالت (با پافشاری بر روبکرد امام علی‌ع در عهدنامه مالک اشتر). اقتصاد اسلامی، 16(63)، 29-67.
    41. لغت­نامه دهخدا، در:

      https://icps.ut.ac.ir/fa/dictionary