اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

استخراج و تحلیل شبکه مضامین تأمین مالی حوزه‌های علمیه در بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم اقتصادی (گرایش اقتصاد اسلامی)، دانشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران (نویسنده مسئول مقاله)
2 دانشیار گروه اقتصاد، دانشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
3 استادیار گروه اقتصاد اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران
چکیده
لازمه رشد و اعتلای هر تمدن، توجه دقیق به ابعاد نهادهای پیشران آن تمدن است؛ سازمان روحانیت به‌عنوان پیشران انقلاب اسلامی از این قاعده مستثنی نبوده و لازم است تمامی وجوه مادی، معنوی، آموزشی و تربیتی آن خصوصاً مباحث اقتصادی و تامین مالی به‌گونه‌ای موردتوجه قرار گیرد که قدرت راهبری این نهاد را اعتلابخشد. این در‌حالی‌است که تحولات کارکردی و گسترش نقش‌های روحانیت پس از انقلاب، منابع مالی سابق و نظامات آن را برای دوره جدید ناکارآمد نموده‌است. از اینرو پرداختن به مباحث تامین مالی حوزه‌های علمیه در عصر حاضر ضروری به نظر می‌رسد. با توجه به درک عمیقی که مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی) از روح حاکم بر حوزه‌های علمیه و نحوه ارتباط آن با نظام اسلامی دارند، یکی از بهترین راهکارها برای طرح‌ریزی نظام تأمین مالی صحیح در حوزه‌علمیه و همچنین تبیین نحوه تعامل حوزه‌های علمیه با نظام و دولت اسلامی، تحلیل فرمایشات ایشان می‌باشد. از اینرو در پژوهش حاضر بااستفاده از روش تحلیل مضمون، شبکه مضامین فرمایشات ایشان در رابطه با موضوع پژوهش استخراج و تحلیل می‌گردد. در این راستا ۳۶۲ مضمون پایه متناسب با موضوع شناسایی گردید که منجر به تولید ۳۵مضمون سازمان‌دهنده و ۵مضمون فراگیر شد که به‌ترتیب اهمیت عبارت‌اند از حمایت متقابل حوزه و نظام، حفظ استقلال حوزه، تامین معیشت طلاب، ارتباط دوجانبه و تنگانگ حوزه و مردم و ایجاد و ارتقای نظام اداری و مدیرتی قوی. هر یک از مضامین فراگیر ابتدا به وسیله مضامین سازمان‌دهنده تبیین و سپس اقوال حضرت امام(ره)، مراجع و بزرگان حوزه و همچنین اسناد بالادستی به‌عنوان موید مضامین مستخرج ارائه‌می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The principles and foundations of seminary financing from the perspective of the Imams of the Revolution and upstream documents with the theme network approach

نویسندگان English

mahdi roayaei 1
seyed reza hoseini 2
hamidreza maghsoodi 3
ali saeedi 3
1 Research Institute of Hawzeh and University
2 Research Institute of Hawzeh and University
3 Assistant Professor of Economics, Qom University
چکیده English

The growth and elevation of any civilization requires careful, comprehensive and forward-looking attention to the various dimensions and components of that civilization. In the meantime, the seminary, as one of the mega-organizations that has a critical place in the formation of Islamic civilization, is facing various strategic issues that must be managed in a way that enhances its leadership power. One of the most important and effective issues that has faced many challenges in recent years is the financing system. Therefore, it seems necessary to deal with the financing of seminaries in this era. In the meantime, one of the important topics that needs research and investigation is to deal with the principles and foundations of financing seminaries. Although extracting the principles and foundations of financing the seminary requires detailed jurisprudential, theological and philosophical researches, but in order to plan the correct financing system in the seminary, a short-cut solution can be used, which is the examination of the basics and principles based on the opinion of the imams of the revolution and the upper documents of the seminary. . Therefore, in the present research, using the method of thematic analysis, the statements of the Imam, the Supreme Leader, as well as the higher documents of the seminary were examined, and the network of their themes was extracted and analyzed in relation to the subject of the research. In this regard, a total of 751 basic themes appropriate to the subject were identified in all three sections, which led to the production of 80 organizing themes and 13 inclusive themes.

کلیدواژه‌ها English

Seminary
Hazrat Imam Khomeini (R.A.)
supreme leader
top documents of the seminary
financing
  1. امام خمینی، روح‌اله (۱۳۷۸). صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی1. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی1.
  2. امینی، علیرضا (۱۳۸۸). از دولت بودجه می‌گیریم ولی مستقل هستیم. در:

https://www.asriran.com/fa/news/94673.

  1. بیک خورمیزی، فرزانه (۱۴۰۰). واکاوی تجارب دانشجویان پیام‌نور از فرایند تحصیل در شرایط کرونا به روش تحلیل مضمون (کارشناسی ارشد). گلپایگان: دانشگاه پیام‌نور.
  2. خاتمی، سیداحمد (۱۳۸۸). حوزه علمیه، هست‌ها و بایدها. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
  3. خاتمی، سیداحمد (۱۳۹۱). حمل استقلال حوزه بر قهر با نظام مغالطه است. در:

https://noo.rs/F1YEn.

  1. دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی. سند چشم‌انداز حوزه‌های علمیه. قم: اندیشکده دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.
  2. دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی. کلیات برنامه پنج‌ساله مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه ۱۳۹۹-۱۴۰۳. قم: اندیشکده دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی.
  3. دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی. کلیات سند آمایش حوزه‌های علمیه. قم: اندیشکده دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.
  4. دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی. منشور حوزه‌های علمیه (اصول، سیاست‌ها و برنامه‌های کلان). قم: اندیشکده دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی.
  5. دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی. نظام جامع شوراهای ستادی، قم: اندیشکده دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.
  6. دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی. نظام‌های جامع حوزه‌های علمیه، قم: اندیشکده دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.
  7. دفتر مقام معظم رهبری (1375). حوزه و روحانیت در آیینه رهنمودهای مقام معظم رهبری. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
  8. رجبی، محمود (۱۳۹۱). استقلال حوزه و نسبت آن با نظام اسلامی. در:

https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=21648.

  1. رحیمی‌مقدم، فائزه (۱۴۰۰). تحلیل مضمون تکنیک‌های رسانه‌ای داعش در القای قدرت. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. کرمان: دانشگاه شهید باهنر.
  2. روستاآزاد، سعید (۱۳۹۷). جایگاه تبلیغات دینی در دفتر. حوزه، ۳۵ (۱۷۸)، ۱۹۰-۱۹۸.
  3. ساور سفلی، محمدابراهیم (۱۳۹۱ «الف»). بایسته‌های حوزه و روحانیت از منظر مقام معظم رهبری بخش اول. حبل‌المتین، پیش‌شماره 3، ۹۴-۱۰۶.
  4. ساور سفلی، محمدابراهیم (۱۳۹۱ «ب»). بایسته‌های حوزه و روحانیت از منظر مقام معظم رهبری بخش دوم. حبل‌المتین، ۱ (۱)، ۹۹-۱۱۲.
  5. شب‌زنده‌دار، محمدمهدی (۱۳۹۱). نمی‌توان حکومت اسلامی را منهای حوزه‌های علمیه تصور کرد. در:

https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=21639.

  1. شورای عالی حوزه‌های علمیه (۱۳۸۹). حوزه و روحانیت در نگاه رهبری از سال ۱۳۶۸ تا سال ۱۳۸۸. قم: دبیرخانه شورای عالی حوزه‌های علمیه.
  2. شیخ‌زاده، محمد، و بنی‌اسد، رضا (۱۳۹۹). تحلیل مضمون (مفاهیم، رویکردها و کاربردها). تهران: لوگوس.
  3. شیرخانی، علی و شیرخانی، حسین (۱۴۰۱). اصلاح و اصلاح‌گری در حوزه علمیه قم. حوزه، ۱۶ و ۱۷، ۲۲۴-۲۳۵.
  4. صلح‌میرزایی، سعید (۱۳۹۰). حوزه و روحانیت: برگرفته از بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  5. عابدی جعفری، حسن، تسلیمی، محمدسعید، فقیهی، ابوالحسن، و شیخ‌زاده، محمد (۱۳۹۰). تحلیل مضمون و شبکه مضامین، روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، ۵ (۱۰)، ۱۵۱-۱۹۸.
  6. عندلیب همدانی، محمد (۱۴۰۰). حوزه مستقل. در:

http://ijtihadnet.ir/%d8%ad%d9%88%d8%b2%db%80-%d9%85%d8%b3%d8%aa%d9%82%d9%84-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d8%b9%d9%86%d8%af%d9%84%db%8c%d8%a8-%d9%87%d9%85%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c/.

  1. قوامی، صمصام‌الدین (۱۳۹۷). اگر حوزه، پژوهشگاه نظام است، پس باید بودجه‌اش را هم نظام تأمین کند. در:

http://ijtihadnet.ir/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%8C-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%8C-%D9%BE%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%88/.

  1. مجتبی‌زاده، علی (۱۳۹۱). رابطه روحانیت و نظام اسلامی از منظر امام و رهبری. قم: مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.
  2. مرکز امور طلاب و دانش‌آموختگان مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه، کارویژه‌های روحانیت در عرصه‌های حوزه‌های علمیه، جامعه، نظام و بین‌الملل، قم: اندیشکده دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی.
  3. مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۹۶). باید نیرو، بودجه و امکانات حوزه علمیه ۱۰ برابر بشود. در:

http://ijtihadnet.ir/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%AC%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%85%D9%87-10/.

  1. معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه. نقشه جامع علمی حوزه‌های علمیه. قم: اندیشکده دفتر برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی.
  2. مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۸۹). حوزه باید استقلال خود را حفظ کند. در:

https://noo.rs/JwAGk.

  1. مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۹۷). با حفظ استقلال حوزه و مرجعیت حامی نظام اسلامی هستیم. در:

http://ijtihadnet.ir/%d8%a8%d8%a7-%d8%ad%d9%81%d8%b8-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%82%d9%84%d8%a7%d9%84-%d8%ad%d9%88%d8%b2%d9%87-%d9%88-%d9%85%d8%b1%d8%ac%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%ad%d8%a7%d9%85%db%8c-%d9%86%d8%b8%d8%a7%d9%85-%d8%a7/.

  1. همو (۱۳۹۸). موقوفات حوزه ازسوی نهادهای مربوطه در اختیار حوزه قرار بگیرد. در:

http://ijtihadnet.ir/%d8%ad%d9%88%d8%b2%d9%88%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%ac%d8%b0%d8%a8-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4%da%af%d8%a7%d9%87-%d9%86%d8%b4%d9%88%d9%86%d8%af-%d9%85%d9%88%d9%82%d9%88%d9%81/.

  1. واعظی، احمد (۱۳۹۶). سه‌گانه تحول در حوزه برای ترسیم حوزه مطلوب. حوزه، ۳۴ (۱۷۶)، ۱۰-۱۵.
  2. هاشمیان، سیدمحمدحسین، و مولائی آرانی، مهدی (۱۳۹۴). الگوی هنجاری مشارکت حوزه علمیه در تدوین و اجرای سیاست‌های فرهنگی کشور از منظر مقام معظم رهبری. دین و سیاست فرهنگی، ۲ (۴)، ۲۳-۴۶.
  3. Attride-Stirling, J. (2001). Thematic networks: an analytic tool for qualitative research. Qualitative research, 1(3), 385-405.
  4. Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: thematic analysis and code development. Sage.
  5. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3 (2), 77-101.
  6. Braun, V., Clarke, V., & Terry, G. (2021). Thematic Analysis: A Practical Guide. SAGE Publications Ltd.
  7. Terry, Gareth, Hayfield, Nikki, Clarke, Victoria & Braun, Virginia (2017). Thematic Analysis. The SAGE Handbook of Qualitative Research in Psychology, Sage UK.