اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

ارزیابی و اولویت بندی جامعیت نسبی الگوهای بانکداری اسلامی در جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری اقتصاد اسلامی
2 دانشکده اقتصاد، دانشگاه جامع امام حسین، تهران، ایران
3 گروه مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران ، ایران
چکیده
به زعم بسیاری از اقتصاددانان، با سپری شدن قریب به 40 سال از تصویب قانون عملیات بانکی بدون ربا در اقتصاد ایران، همچنان چالش‌های متعددی تا تحقق کامل بانکداری اسلامی در کشور وجود دارد. در این مدت با رویکردهای متفاوت نسبت به بانکداری اسلامی، الگوهای مختلفی به منظور حذف ربا از نظام بانکی و تحقق بانکداری اسلامی پیشنهاد شده است. مطابق آسیب‌شناسی صورت گرفته در این پژوهش، الگوهای یادشده نگاه جامعی به چالش‌های پیش‌روی تحقق بانکداری اسلامی در کشور نداشته‌اند و همین امر مانع اجرایی شدن بسیاری از الگوهای مطرح شده در این حوزه شده است. بدین ترتیب مسئله این پژوهش عبارت است از: سنجش جامعیت الگوهای بانکداری در ایران در راستای تحقق بانکداری اسلامی. پژوهش حاضر با اولویت‌بندی چالش‌های پیش‌روی بانکداری اسلامی در سه محور اقتصادی، شرعی و نهادی، ضمن آسیب‌شناسی الگوهای مذکور، به بررسی میزان جامعیت آن‌ها در پاسخگویی به این آسیب‌ها پرداخته است. این پژوهش که با مراجعه به منابع کتابخانه‌ای و روش تحلیل سلسله‌مراتبی صورت پذیرفته، در ادامه میزان اهمیت محورهای مذکور و چالش‌های مرتبط با آن‌ها را اولویت‌بندی نموده و در نهایت ضمن معرفی مهم‌ترین چالش، به رتبه‌بندی الگوها پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که محورهای شرعی، نهادی و اقتصادی به ترتیب مهم‌ترین محورها و مولفه «تضمین سودعلی‌الحساب و پرداخت سود قطعی به سپرده‌گذاران» به عنوان مهم‌ترین چالش (در محور شرعی) می‌باشد. همچنین مطابق نتایج پژوهش، الگوهای «تفکیک خدمات (حساب جاری) بانک از (حساب) سرمایه‎گذاری» و «بانکداری مبتنی بر عقود و ریسک‌پذیری مشتریان»، از اثربخشی و جامعیت بالاتری نسبت به سایر الگوها برخوردارند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Evaluation and prioritization of the relative comprehensiveness of Islamic banking models in the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Mousa Shahbazi ghiasi 1
mohammad zhoolazadeh 2
Ali Khoshniat Razgi 3
1 Graduated with a PhD in Islamic Economics
2 Faculty of Economics, Imam Hossein University, Tehran, Iran
3 Department of Finance, Faculty of Islamic Studies and Management, Imam Sadiq University (AS), Tehran, Iran
چکیده English

According to many economists, with the passage of nearly 40 years since the approval of the law on usury-free banking operations in the Iranian economy, there are still many challenges until the full realization of Islamic banking in the country. During this period, with different approaches to Islamic banking, various models have been proposed in order to remove usury from the banking system and realize Islamic banking. According to the pathology conducted in this research, the aforementioned models did not have a comprehensive view of the challenges facing the implementation of Islamic banking in the country, and this has prevented the implementation of many of the models proposed in this field. Thus, the problem of this research is: measuring the comprehensiveness of banking patterns in Iran in line with the realization of Islamic banking. By prioritizing the challenges facing Islamic banking in three economic, Sharia and institutional axes, the present research has examined the extent of their comprehensiveness in responding to these harms. This research, which was carried out by referring to library sources and the method of hierarchical analysis, further prioritized the importance of the mentioned axes and the challenges related to them, and finally, while introducing the most important challenges, to The ranking of patterns has been discussed. The results show that Sharia, institutional and economic axes are respectively the most important axes and the component of "guaranteeing interest on account and paying definite interest to depositors" is the most important challenge (in the Sharia axis). Also, according to the results of the research, the patterns of "Separation of bank services (current account) from investment (account)" and "Banking based on contracts and customer risk-taking" have higher effectiveness and comprehensiveness than other patterns.

کلیدواژه‌ها English

Islamic banking
effectiveness
hierarchical analysis
  1. بیدآباد، بیژن (1391). مقررات پیشنهادی برای شفافیت مالی حکمرانی و افشای اطلاعات بانک در بانکداری راستین. ماهنامه بانک و اقتصاد، (117).
  2. بیدآباد، بیژن، و الهیاری فرد، محمود (1384). فناوری اطلاعات و ارتباطات در تحقق سازوکار مشارکت در سود و زیان. فصلنامه اقتصاد تجارت نوین، (3).
  3. تونچیان، ایرج (1379). پول و بانکداری اسلامی و مقایسه آن با نظام سرمایه‌داری. تهران: توانگران.
  4. حسینی دولت‌آبادی، سیدمهدی (1394)، ترتیبات خلق پول از منظر اقتصاد متعارف و اقتصاد اسلامی با تأکید بر نرخ ذخیره قانونی. رساله دکتری.
  5. دادگر، یداله، و کشاورزیان پیوستی (2016م). امکان‌سنجی مدل‌سازی بانکداری بدون ربا بر پایه تئوری عقلانیت میانه مالی. نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامی، 5 (16)، 203-230.
  6. زریباف، سیدمهدی، و سعیدی، علی (1392). بانکداری غیرانتفاعی: مدلی برای اصلاح نظام بانکی با رویکرد مبنایی. مجموعه مقالات نخستین کنفرانس ملّی توسعه مدیریت پولی و بانکی. تهران: بانک انصار.
  7. سیفلو، سجاد (1389). حساب سرمایه‌گذاری ویژه راهکاری برای سود ثابت. مطالعات اقتصاد اسلامی2 (2)، 125-146.
  8. شعبانی، احمد، و سیف­لو، سجاد (1390). مقایسه تطبیقی بانکداری وکالتی و مشارکتی و ارائه راهکارهای جدید. دوفصلنامه معرفت اقتصاد اسلامی، (5).
  9. صدر، محمدباقر (1388). بانک بدون ربا در اسلام. ترجمه سیدیحیی علوی، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
  10. صفا، احمدرضا، و صمصامی، حسین (1400). نقدی بنیادین بر جایگاه بانک تجاری در نظام مالی اسلام. معرفت اقتصاد اسلامی، 13 (25)، 27-44.
  11. طالبی، محمد، و کیایی، حسن (1391). ریشه­یابی چالش­های استفاده از عقود مشارکتی در نظام بانکی جمهوری اسلامی ایران. دوفصلنامه تحقیقات مالی اسلامی، (2).
  12. عقیلی کرمانی، پرویز (1387). ارائه راهکارهای عملی برای انطباق بانکداری اسلامی با ضوابط و مقررات بانکی بین­المللی. مجموعه مقالات نوزدهمین همایش بانکداری اسلامی، تهران: مؤسسه عالی بانکداری.
  13. عیوضلو، حسین (1399). مطالعات پایه طرح اصلاح نظام پولی و بانکی کشور. اداره کل آموزش با همکاری اداره کل تحقیقات و برنامه ریزی بانک سپه.
  14. محقق­نیا، محمدجواد (1393). الگوی بانکداری اسلامی. تهران: مرکز بین­المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).
  15. موسویان، سید‌عباس (۱۳۸۳). ارزیابی سپرده‌های بانکی و پیشنهاد سپرده‌های جدید. فصلنامه اقتصاد اسلامی، 4 (15).
  16. موسویان، سیدعباس (1385). بانکداری بدون ربا از دیدگاه شهید صدر. فصلنامه اقتصاد اسلامی، (21).
  17. موسویان، سیدعباس (1386). نقد و بررسی قانون عملیات بانکی بدون ربا و پیشنهاد قانون جایگزین. فصلنامه علمی-پژوهشی اقتصاد اسلامی. 7 (25).
  18. موسویان، سیدعباس، و میثمی، حسین (1395). بانکداری اسلامی: مبانی نظری-تجارب عملی. ویراست چهارم، تهران: پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
  19. AlShattarat, W. K., & Atmeh, M. A. (2016). Profit-sharing investment accounts in islamic banks or mutualization, accounting perspective. Journal of Financial Reporting and Accounting, 14 (1), 30-48.
  20. Archer, S., Abdel Karim, R.A. & Al-Deehani, T. (1998). Financial Contracting, Governance Structures and the Accounting Regulation of Islamic Banks: An Analysis in Terms of Agency Theory and Transaction Cost Economics. Journal of Management & Governance, (2), 149–170.
  21. Chapra, M. U. (2007). The case against interest: Is it compelling?. Thunderbird International Business Review, 49 (2), 161-186.
  22. De Soto, J. H. (2006). Money, Bank Credit, and Economic Cycles. Alabama: Ludwig von Mises Institute.
  23. Hamza, H. (2016). Does investment deposit return in Islamic banks reflect PLS principle?. Borsa Istanbul Review, 16 (1), 32-42.
  24. Iqbal, M., & Jarhi, M.A. (2001). Islamic Banking: Answers to Some Frequently Asked Questions (Occasional paper).
  25. Iqbal, Z., & Mirakhor, A. (2011). An introduction to Islamic finance: Theory and practice. Vol. 687, Washington, Wiley Finance.
  26. Jackson, A. & Dyson, B. (2012). Modernizing Money: Why our monetary system is broken and how it can be fixed. London: Positive Money.
  27. Khan, M. S., & Mirakhor, A. (1994). Monetary management in an Islamic economy. Journal of King Abdulaziz University: Islamic Economics, 6 (1).
  28. Lainà Patrizio (2015b). Proposals for Full-Reserve Banking: A Historical Survey from David Ricardo to Martin Wolf. Economic Thought, 4 (2), 1-19.
  29. Rothbard, M. N. (2001). the case for a 100 percent gold dollar. Alabama: Ludwig von Mises Institute.