اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

واکاوی تأثیر توسعه مالی اسلامی بر رشد اقتصادی: رویکرد فراتحلیل چندسطحی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدباقر شیرمهنجی 1
علیرضا پورفرج 2
محمدجواد نوراحمدی 3
وحید تقی نژاد عمران 2
1 دانش آموخته دکتری گروه اقتصاد دانشکده علوم اقتصادی و اداری دانشگاه مازندران
2 اقتصاد، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
3 اقتصاد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
10.22034/iec.2025.2041415.2798
چکیده
توسعه مالی می‌تواند از طریق تسهیل سرمایه‌گذاری، کاهش هزینه‌های مبادله و افزایش دسترسی به اعتبار، رشد اقتصادی را تحریک کند. با رشد صنعت مالی اسلامی به ویژه در دهه اخیر، بحث‌ها در مورد اثرات توسعه مالی اسلامی بر بخش حقیقی اقتصاد شدت گرفته است. ماهیت عقود اسلامی و دو ویژگی ممنوعیت بهره و تأمین مالی مبتنی بر مشارکت در سود و زیان مهم‌ترین مواردی است که در ادبیات نظری برای اثبات اثرگذاری توسعه مالی اسلامی بر رشد اقتصادی استفاده شده است. با این وجود، مطالعات تجربی این حوزه، نتایج مختلف و متناقضی را برای رابطه مذکور ارائه کرده‌اند. به منظور تحلیل این نتایج و مشخص نمودن عواملی که باعث تفاوت در نتایج آن‌ها شده‌اند، این پژوهش از رویکرد فراتحلیل چند سطحی استفاده می‌نماید. به این صورت که بعد از بررسی محتوا و نتایج مطالعات تجربی حوزه مربوطه و تطبیق آن‌ها با پروتکل فراتحلیل، 22 مطالعه بین کشوری شامل 83 رگرسیون و 99 ضریب برای استخراج اطلاعات انتخاب شدند و مطالعاتی که ناقض پروتکل بودند یا اطلاعات آن‌ها برای استخراج داده کافی نبود، حذف گردیدند. نتیجه برآیند گیری آماری از نتایج کمّی مطالعات اولیه نشان می‌دهد که با لحاظ سوگیری انتشار، توسعه مالی اسلامی تأثیر مثبت و معناداری بر رشد اقتصادی دارد؛ همچنین تحلیل ناهمگنی و لحاظ متغیرهای کنترل در مدل نشان داد که تفاوت در شاخص‌های مورد استفاده برای اندازه‌گیری توسعه مالی اسلامی، دوره زمانی مطالعات و وجود یا عدم وجود متغیرهای آزادی اقتصادی، مالیات و بیکاری، ناهمگنی یافته‌های مطالعات اولیه را توضیح می‌دهند.
کلیدواژه‌ها
توسعه مالی اسلامی
رشد اقتصادی
رویکرد فراتحلیل
فراتحلیل چندسطحی

عنوان مقاله English

Analyzing the impact of Islamic financial development on economic growth: a multilevel meta-analysis approach

نویسندگان English

Mohammad Bagher Shirmehenji 1
Alireza pourfaraj 2
Mohammad Javad Nourahmadi 3
Vahid Taghinezhad Omran 2
1 Department of Economics, Faculty of Economics and Administrative Sciences, university of Mazandaran
2 Economics, Faculty of Economic and Administrative Sciences, Mazandaran University, Babolsar, Iran
3 Economics, Faculty of Economics, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
چکیده English

Financial development can stimulate economic growth by facilitating investment, reducing transaction costs, and increasing access to credit. With the growth of the Islamic finance industry, especially in the last decade, debates about the effects of Islamic finance development on the real sector of the economy have intensified. The nature of Islamic contracts and the two features of prohibition of interest and financing based on participation in profit and loss are the most important things that have been used in the theoretical literature to prove the effect of Islamic financial development on economic growth. Nevertheless, empirical studies in this field have presented different and contradictory results for the mentioned relationship. To analyze these results and identify the factors that caused the difference in their results, this research uses a multi-level meta-analysis approach. In this way, after reviewing the content and results of experimental studies in the relevant field and matching them with the meta-analysis protocol, 22 international studies including 83 regressions and 99 coefficients were selected for data extraction, and studies that violated the protocol or their information was insufficient for data extraction. were deleted. The result of the statistical analysis of the quantitative results of primary studies shows that, in terms of publication bias, Islamic financial development has a positive and significant effect on economic growth; Also, the analysis of heterogeneity and the consideration of control variables in the model showed that the difference in the indicators used to measure Islamic financial development, the period of the studies and the presence or absence of economic freedom, tax and unemployment variables explain the heterogeneity of the findings of the primary studies.

کلیدواژه‌ها English

Islamic financial development
economic growth
meta-analysis approach
multi-level meta-analysis
1.       پورفرج، علیرضا، و علیزاده، ولی‌الله (1391). ارزیابی درجه تمرکز اعتبارات در عقود اسلامی و اثر آن بر رشد اقتصادی در ایران. مجله تحقیقات اقتصادی، 47 (1)، 1-21، در:
doi: 10.22059/jte.2012.24670
2.       صادقی شاهدانی، مهدی، غفاری فرد، محمد، و صفدری، مهدی (1400). بررسی تأثیر توسعه مالی اسلامی بر رشد اقتصادی استان‌های ایران (با رویکرد داده‌های تابلویی). آموزه‌های اقتصاد اسلامی، 1 (1)، 217-248، در:
doi: 10.30513/ied.2021.1418
3.       عزتی، مرتضی، و کاظمی، افسانه (1393). تأثیر مالیه اسلامی بر رشد اقتصادی، مطالعه موردی کشورهای منتخب اسلامی. مالیه اسلامی، 2 (1)، 73 -88.
4.       نعیمی، مینا، سهیلی، کیومرث، و کریمی، محمدشریف (1398). ارتباط متقابل توسعه ابزار مالی اسلامی (صکوک) و رشد اقتصادی. اقتصاد اسلامی، 19 (73)، 217 -238.
5.       نوروزی، پیام، زینلی دستمال‌باف، مسعود، و حسینی، سیده‌محبوبه (1394). ویژگی‌های بانکداری اسلامی در کاهش بحران‌های مالی نسبت به بانکداری متعارف. اقتصاد و بانکداری اسلامی، ۴ (۱۳)، ۱۰۹ -۱۳۰.
6.      Azmat, S., Azad, A. S., Ghaffar, H., & Bhatti, I. (2015). Why interest free Islamic banking is not free from interest?, https://www.deakin.edu.au/__data/assets/pdf_file/0003/392295/islamic-banking-not-free-from-interest-Azmat-Azad-Ghaffar-and-Bhatti.pdf.
7.      Batorshina, A., Tokar, V., Kolínets', L., Sibirka, L., & Almarašdi, U. (2021). The interplay between the global Islamic finance and economic growth of muslim countries. Financial and credit activity problems of theory and practice, 3 (38), 231-239.
8.      Benston, G. J., & Smith, C. W. (1976). A transactions cost approach to the theory of financial intermediation. The Journal of finance, 31 (2), 215-231.
9.      Berkovitch, E., & Greenbaum, S. I. (1991). The loan commitment as an optimal financing contract. Journal of Financial and Quantitative Analysis, 26 (1), 83-95.
10.  Borenstein, M., Hedges, L. V., Higgins, J. P., & Rothstein, H. R. (2011). Introduction to meta-analysis. John Wiley & Sons.‏
11.  Bsoussi, j. (2018). Relationship between financial development including islamic loans and economic growth (Doctoral dissertation, Notre Dame University-Louaize).
12.  Cameron, R. (1967). Banking in the Early Stages of Industrialization. New York:  Oxford University Press.
13.  Dickersin, K. (2005). Publication bias: Recognizing the problem, understanding its origins and scope, and preventing harm. Publication bias in meta‐analysis: Prevention, assessment and adjustments, 9-33.
14.  Egger, M., Smith, G. D., Schneider, M., & Minder, C. (1997). Bias in meta-analysis detected by a simple, graphical test. Bmj, 315 (7109), 629-634.
15.  Ergün, T. (2022). The relationship between murabaha and macroeconomic dynamics. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 44 (1), 119-136.
16.  Gerschenkron, A. (1962). Economic backwardnessin historical perspective: a book of essays. Belknap Press of Harvard University Press.
17.  Goldsmith, R. W. (1969). Financial structure and development. New Haven, CT: Yal University Press.
18.  Grassa, R., & Gazdar, K. (2014). Financial development and economic growth in GCC countries: A comparative study between Islamic and conventional finance. International Journal of Social Economics, 41 (6), 493-514.
19.  Greenwood, J., & Jovanovic, B. (1990). Financial development, growth, and the distribution of income. Journal of political Economy, 98 (5, Part 1), 1076-1107.
20.  Hansen, C., Steinmetz, H., & Block, J. (2022). How to conduct a meta-analysis in eight steps: a practical guide. Management Review Quarterly, 1-19.
21.  Harris, D. J. (2007). The classical theory of economic growth. The new Palgrave dictionary of economics, (11).
22.  Harwell, M. (1997). An empirical study of Hedge's homogeneity test. Psychological methods, 2 (2), 219.‏
23.  Havránek, T., Stanley, T. D., Doucouliagos, H., Bom, p., Geyer‐Klingeberg, J., Iwasaki, I., ... & Van Aert, R. C. M. (2020). Reporting guidelines for meta‐analysis in economics. Journal of Economic Surveys, 34 (3), 469-475.‏
24.  ICD - LSEG (2023). Islamic Finance Development Report (IFDI): Navigating Uncertainty. 30 Apr 2024, Issue no.2023.
25.  Jaber, A. (2024). Islamic Banks’ Profit and Violations in Murābaḥah Financing. International Journal of Islamic Finance and Sustainable Development, 16 (3), 83-104.
26.  Khan, S. (2020). Meta-Analysis. Springer International Publishing Switzerland, ISSN:1431-8776.
27.  Khoutem, B. J., & Nedra, B. A. (2012). Islamic participative financial intermediation and economic growth. Journal of Islamic Economics, Banking and Finance, 3 (8), 44-59.
28.  King, R. G., & Levine, R. (1993). Finance, entrepreneurship and growth. Journal of Monetary economics, 32 (3), 513-542.
29.  Krippner, G. R. (2005). The financialization of the American economy. Socio-economic review, 3 (2), 173-208.
30.  Ledhem, M. A. (2022). Does Sukuk financing boost economic growth? Empirical evidence from Southeast Asia. PSU Research Review, 6 (3), 141-157.
31.  Levine, R., & Zervos, S. J. (1993). What we have learned about policy and growth from cross-country regressions?. The American Economic Review, 83 (2), 426-430.
32.  Lucas Jr, R. E. (1988). On the mechanics of economic development. Journal of monetary economics, 22 (1), 3-42.
33.  Mckinnon, E. S. (1973). Shaw. Money and Capital in Economic Development.
34.  McShane, B. B., & Böckenholt, U. (2018). Multilevel multivariate meta-analysis with application to choice overload. Psychometrika, 83 (1), 255-271.
35.  Mohd Nor , A. ., & Ismail, S. . (2020). Profit and Loss Sharing (PLS) and Non-PLS Financing in Malaysia: Which One Should Be the One?. KnE Social Sciences, 4 (6), 14–25.
36.  Mtiraoui, A. A., Hamdaoui, M., & Mhiri, R. (2024). Islamic Financial Development, FDI and Economic Growth in MENA and East Asia and the Pacific: Theoretical Analysis and Empirical Study.
37.  Mustafa, D., Baita, A. J., & Usman, A. Y. (2018). Impact analysis of Islamic finance on financial inclusion and economic growth in selected Muslim countries: Lessons for Nigeria. International Journal of Economics, Management and Accounting, 26 (2), 393-414.
38.  Naz, S. A., & Gulzar, S. (2022). Impact of Islamic finance on economic growth: an empirical analysis of Muslim countries. The Singapore Economic Review, 67 (01), 245-265.
39.  Patrick, H. T. (1966). Financial development and economic growth in underdeveloped countries. Economic development and Cultural change, 14 (2), 174-189.
40.  Schumpeter, J. (1911). The theory of economic development. harvard economic studies. vol.xlvi. The theory of economic development. Harvard Economic Studies. XLVI.
41.  Simes, R. J. (1987). Confronting publication bias: a cohort design for meta‐analysis. Statistics in medicine, 6 (1), 11-29.
42.  Song, F., Parekh, S., Hooper, L., Loke, Y. K., Ryder, J., Sutton, A. J., & Harvey, I. (2010). Dissemination and publication of research findings: an updated review of related biases. Health technology assessment, 14 (8), 1-220.‏
43.  Sterne, J. A., Sutton, A. J., Ioannidis, J. P., Terrin, N., Jones, D. R., Lau, J., ... & Higgins, J. P. (2011). Recommendations for examining and interpreting funnel plot asymmetry in meta-analyses of randomised controlled trials. Bmj, 1-8.
44.  World bank report (2017). New Report Outlines Actions to Leverage Islamic Finance for Development. February 21.