اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

تحلیل حقوقی- اقتصادی ماهیت و نحوه جبران کاهش ارزش پول در اقتصاد اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سیدحسن طهماسبی یزدآبادی
کارشناس ارشد اقتصاد اسلامی، دانشگاه پیام نور، ایران
10.22034/iec.2025.2054602.2856
چکیده
مقدمه: تورم موجب سردرگمی افراد در نحوه جبران کاهش ارزش پول، در دیون ناشی از قراردادهای مدت‌دار شده‌ است. در میان کارشناسان، برخی پرداخت مبلغ اسمی را ادای دین می‌دانند، برخی با ملاک قراردادن قدرت خرید به عنوان ذات پول اعتباری، پرداخت مبلغ تعدیل‌شده توسط نرخ تورم را ادای دین می‌دانند و برخی ماهیت پول را پشتوانه قانونی آن دانسته، به لزوم جبران کاهش ارزش پول توسط حاکمیت حکم می‌کنند. هدف: تبیین معیار مناسب و مسئولیت مدیون و سایر نهادهای مرتبط جهت جبران کاهش ارزش پول اعتباری. روش‌شناسی: این پژوهش به روش تحلیل محتوا و جمع‌آوری داده‌ها به روش کتابخانه‌ای انجام گرفته است و پس از کدگذاری و تحلیل داده‌ها و اخذ نتایج اولیه، با استفاده از ترکیب و فراتحلیل نتایج اولیه، نتایج نهایی مشخص گردیده‌اند. یافته‌ها: مبنای جبران در ادای دیون ناشی از انواع پول‌های حقیقی، پرداخت مقداری مشخص از ماهیت پول حقیقی، فارغ از تغییرات قیمتی آن می‌باشد و ماهیت پول‌های اعتباری «دستمزد کارکنان تولید امنیت- به معنای عام کلمه-» است. نتیجه‌گیری: در هنگام بروز تورم، در ادای دیونی که موضوع آنها پول‌ اعتباری می‌باشد، مبلغ اسمی باید با نرخ افزایش دستمزد کارمندان حاکمیت تعدیل گردد. همچنین در صورت دخالت مصنوعی هر یک از نهادهای تأثیرگذار اقتصادی در بازار طبیعی پول، جبران فاصله نرخ افزایش دستمزد تا نرخی که در صورت عدم مداخله، به صورت طبیعی در بازار حاصل می‌گردید، بر عهده آن نهاد می‌باشد.
مقدمه: تورم موجب سردرگمی افراد در نحوه جبران کاهش ارزش پول، در دیون ناشی از قراردادهای مدت‌دار شده‌ است. در میان کارشناسان، برخی پرداخت مبلغ اسمی را ادای دین می‌دانند، برخی با ملاک قراردادن قدرت خرید به عنوان ذات پول اعتباری، پرداخت مبلغ تعدیل‌شده توسط نرخ تورم را ادای دین می‌دانند و برخی ماهیت پول را پشتوانه قانونی آن دانسته، به لزوم جبران کاهش ارزش پول توسط حاکمیت حکم می‌کنند. هدف: تبیین معیار مناسب و مسئولیت مدیون و سایر نهادهای مرتبط جهت جبران کاهش ارزش پول اعتباری. روش‌شناسی: این پژوهش به روش تحلیل محتوا و جمع‌آوری داده‌ها به روش کتابخانه‌ای انجام گرفته است و پس از کدگذاری و تحلیل داده‌ها و اخذ نتایج اولیه، با استفاده از ترکیب و فراتحلیل نتایج اولیه، نتایج نهایی مشخص گردیده‌اند. یافته‌ها: مبنای جبران در ادای دیون ناشی از انواع پول‌های حقیقی، پرداخت مقداری مشخص از ماهیت پول حقیقی، فارغ از تغییرات قیمتی آن می‌باشد و ماهیت پول‌های اعتباری «دستمزد کارکنان تولید امنیت- به معنای عام کلمه-» است. نتیجه‌گیری: در هنگام بروز تورم، در ادای دیونی که موضوع آنها پول‌ اعتباری می‌باشد، مبلغ اسمی باید با نرخ افزایش دستمزد کارمندان حاکمیت تعدیل گردد. همچنین در صورت دخالت مصنوعی هر یک از نهادهای تأثیرگذار اقتصادی در بازار طبیعی پول، جبران فاصله نرخ افزایش دستمزد تا نرخی که در صورت عدم مداخله، به صورت طبیعی در بازار حاصل می‌گردید، بر عهده آن نهاد می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
ماهیت پول، تورم، کاهش ارزش پول، پشتوانه پول، پول اعتباری

عنوان مقاله English

Legal-Economic Analysis of the Nature of Money and the Mechanisms for Compensating Its Devaluation in Islamic Economics

نویسنده English

Seyedhasan Tahmasebiyazdabadi
Master of Islamic Economics, Payam Noor University, Iran
چکیده English

Introduction: Inflation has created uncertainty regarding how to compensate for the loss of monetary value in debts arising from long-term contracts. Among scholars, some regard the payment of the nominal amount as full settlement of the debt, while others, considering purchasing power as the essence of fiat money, view payment adjusted by the inflation rate as proper settlement. A third group grounds the nature of money in its legal backing and maintains that the state is obliged to compensate for the decline in the value of money.
Objective: The objective of this study is to clarify the appropriate criterion and the responsibilities of the debtor and other relevant institutions in compensating for the depreciation of fiat money.
Methodology: The research employs content analysis and library-based data collection. After coding and analyzing the data and obtaining the preliminary results, the final conclusions were derived through a process of synthesis and meta-analysis of those initial findings.
Findings: The findings indicate that the basis for compensation in the settlement of debts arising from various forms of commodity-backed (real) money is the payment of a specific amount of that real money, regardless of price fluctuations, whereas the essence of fiat money is identified as “the wages of security-producing personnel (in the broad sense of the term).”
Conclusion: The study concludes that in times of inflation, when settling debts denominated in fiat money, the nominal amount must be adjusted according to the rate of increase in the wages of government employees. Furthermore, if any influential economic institution artificially intervenes in the natural money market, it is responsible for compensating the gap between the actual wage-increase rate and the rate that would have naturally emerged in the absence of such intervention.

کلیدواژه‌ها English

Nature of money, inflation, monetary depreciation, monetary backing, fiat money
1.       ابوالحسن محمد بن حسین، ملقب به سید رضی (گردآورنده) (1383). نهج‌البلاغه. ترجمه محمد دشتی، چ4، قم: مؤسسه چاپ الهادی.
2.       احمدوند، معروفعلی (1382). مروری بر ماهیت‌شناسی پول و دیدگاه فقیهان. نشریه فقه، 10 (36).
3.       اسمیت، آدام (1357). ثروت ملل. ترجمه سیروس ابراهیم‌زاده، چ1، تهران: انتشارات پیام.
4.       اصفهانی، سیدابوالحسن(1422ق). وسیلة‌النجاه. چ1، قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام(ره).
5.       افتخار جهرمی، گودرز، و حسینی پویا، سیدمحسن (1394). تحلیل و نقد اقوال فقهی پیرامون خسارات کاهش ارزش پول پس از تأخیر در تأدیه. فصلنامه تحقیقات حقوقی، (71).
6.       امین عاملی، سیدمحسن (1421ق). اعیان‌الشیعه. ج1، بیروت: انتشارات دار التعارف.
7.       امینی، علیرضا، و سماواتی، عباس (1386). موضوع‌شناسی پول و جایگاه آن در احکام فقهی کاهش ارزش پول. فصلنامه پژوهشی جستارهای اقتصادی، 4 (8).
8.       انوری، حسن (1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: انتشارات سخن.
9.       بهشتی، سیدمحمد (1389). ربا در اسلام. چ1، تهران: دفتر انتشارات اسلامی.
10.    توتونچیان، ایرج (1384). پول و بانکداری اسلامی و مقایسه آن با نظام سرمایه‌داری. چ2، تهران: توانگران.
11.    توسلی، محمداسماعیل (1396). تبیین ماهیت پول در چهارچوب «نظریه اعتباریات علامه طباطبایی». نشریه تحقیقات بنیادین علوم انسانی، (7).
12.    توسلی، محمداسماعیل، و نصر اصفهانی، محمد (1399). بررسی فقهی جبران کاهش ارزش پول (با رویکرد مبنایی تحلیل ماهیت پول). نشریه مطالعات اقتصاد اسلامی، 12 (2).
13.    حبیبی‌تبار، حسین، و قاضی‌زاده، ارکیده (1401). مسئولیت مدنی ناشی از جبران کاهش ارزش پول در فقه امامیه و حقوق ایران. نشریه مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، 8 (1).
14.    حسامی، امیرعباس (1395). تبیین فقهی ضمان حاکمیت اسلامی در جبران کاهش ارزش پول. نشریه بلاغ مبین، (48).
15.    خلعتبری، فیروزه (1386). ارزش‌گذاری بر پول ملّی: نگاهی به سیاست ارزش‌گذاری بر ریال ایران. نشریه راهبرد، (46).
16.    دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
17.    ریکاردو، دیوید (1374). اصول اقتصاد سیاسی و مالیات ستانی. ترجمه حبیب‌الله تیموری، تهران: نشر نی.
18.    سبحانی، حسن، و درودیان، حسین (1394). ارزیابی انتقادی رویکردهای موجود در هستی‌شناسی پول؛ ارائه تفسیری بدیل. نشریه اقتصاد اسلامی، 15 (57).
19.    سعد، عبدالمقصود (2023). اثر تغییر ارزش پول بر قرارداد قرض بین قانون مدنی و فقه اسلامی. نشریه تحقیقات فقهی و حقوقی، (35).
20.    شاکری، عباس، مؤمنی، فرشاد، سبحانی، حسن، و بشارتی، بشری (1399). کنکاشی در چگونگی ارزش پول از منظر یک اقتصاد بدون بهره پولی بررسی تطبیقی با اقتصاد کلاسیک. نشریه معرفت اقتصاد اسلامی، 11 (2).
21.    شمس، عبدالله (1373). آیین دادرسی مدنی. ج1، تهران: انتشارات دراک.
22.    شیخ ‌صدوق (1416ق)، التوحید. تصحیح سیدهاشم حسینی. چ5، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
23.    عبدالرحمن، عبدالله بن عبدالعزیز (2024). پیوند بدهی به سطح قیمت. نشریه دانشکده شرع و حقوق تفهنا الاشراف، (28).
24.    عمید، حسن (1390). فرهنگ فارسی عمید. ج1، تهران: انتشارات امیرکبیر.
25.    فرزین‌وش، اسدالله، و ندری، کامران (1381). ربا، بهره قراردادی و بهره طبیعی (نقد مفهوم بهره در نظریات اقتصادی متفکرین مسلمان). نشریه تحقیقات اقتصادی، (60).
26.    کاتوزیان، محمدعلی (1388). آدام اسمیت و ثروت ملل. چ3، تهران: انتشارات امیرکبیر.
27.    کاتوزیان، ناصر (1382). عقود اذنی-وثیقه‌های دین. ج4، چ4، تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا.
28.    کاتوزیان، ناصر (1387). دوره مقدماتی عقود مدنی درس‌هایی از عقود معین. ج1، چ11، تهران: انتشارات گنج دانش.
29.    کتابی، احمد (1367). تورم (ماهیت، علل، آثار و راه‌های مقابله با آن). چ2، تهران: انتشارات اقبال.
30.    کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). فروع کافی. ج5. چ4، تهران: انتشارات دار الکتب الاسلامیه.
31.    محقق‌اردبیلی، احمد (1405ق). مجمع الفائده والبرهان فی شرح ارشاد الاذهان. قم: انتشارات اسلامی.
32.    مطهری، مرتضی (1403ق). بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی. تهران: انتشارات حکمت.
33.    مطهری، مرتضی (1364). ربا، بانک، بیمه. چ1، تهران: انتشارات صدرا.
34.    موسایی، میثم (1384). بررسی دلایل جبران کاهش قدرت خرید پول. پژوهش‌نامه بازرگانی، (34).
35.    موسویان، سیدعباس، و میثمی، حسین (1396). نظریة «اختصاص جبران کاهش ارزش پول به بعد از سررسید». نشریه معرفت اقتصاد اسلامی، 9 (1).
36.    موسوی خمینی (بی‌تا)، روح‌الله. تحریرالوسیله. ج2، چ1، قم: مؤسسه دار العلم.
37.    هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1374). احکام فقهی ارزش پول. مجله فقه اهل بیت(ع)، (2).
38.    یوسفی، احمدعلی (1377). ماهیت پول و راهبردهای فقهی و اقتصادی آن. چ1، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
39.    یوسفی، احمدعلی (1380). تحلیل تاریخی تورم و کاهش ارزش پول. فصلنامه تخصصی اقتصاد اسلامی، 1 (2).
40.    یوسفی، احمدعلی (1381). جبران کاهش ارزش پول در دیون و روابط مالی. فصلنامه تخصصی اقتصاد اسلامی، 2 (6).
41.  Aspromourgos, Tony (1996). On The Origins of Classical Economics. Routledge.
42.  Ingham, G. K. (2004). The Nature of Money. Cambridge: Polity Press.
43.  Mosler, W. (2010). Soft currency economics. In: http: //moslereconomics.com/ mandatory-readings, soft-currency-economics.