اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

تحلیل فقهی- اقتصادی ضمانِ دولت در کاهش ارزش پول با خلق بی‌رویه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، تهران، ایران
2 عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبائی (ره)، تهران، ایران
چکیده
خلق بی‌رویه پول توسط دولت، کاهش ارزش پول ملی را در پِی دارد. کاهش ارزش پول تبعاتِ اقتصادی، حقوقی و اجتماعی زیادی را در پی خواهد داشت. بنابراین بررسی مسئوولیت دولت در این زمینه حائز اهمیتی دوچندان است. هدف از این مقاله، تحلیل فقهی-اجتهادی ادله ضمان دولت در قبال کاهش ارزش پول ملی و ارائه روش‌شناسیِ مناسبِ آن است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد دولت در قبال کاهش ارزش پول ملی ناشی از خلق بی‌ضابطه پول ضامن است. دلیل این ضمان، آن است که دو سبب از اسباب چهارگانه ضمان، یعنی «اضرار» و «اتلاف» بر رفتار دولت منطبق می‌گردد . همچنین کلیتِ قاعده ضمان المثلی بالمثل و القیمی بالقیمه که در پژوهش‌های متعدد مرتبط با مساله مورد استناد واقع شده است، صحیح نیست و آنچه مهم و معتبر است، رعایتِ عدالت در کیفیت ضمان است. به علاوه قواعدی نظیر احسان، امین، ولایت فقیه که برای جلوگیری از ضمان دولت مورد استناد برخی قرار گرفته است، ناتمام بوده و توانِ نفی ضمان دولت را ندارند؛ چرا که موضوعِ این قواعد ارتباطی با ضمان دولت پیدا نمی‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Jurisprudential-Economic Analysis of Government Guarantees in the Devaluation of Currency through Excessive Creation

نویسندگان English

Meysam Rostami 1
Amir Khadem alizadeh 2
1 PhD Candidate, Faculty of Economics, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran
2 Faculty Member, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran
چکیده English

The indiscriminate creation of money by the government inevitably leads to a devaluation of the national currency. This devaluation triggers a cascade of economic, legal, and social repercussions. Consequently, a thorough examination of the government's liability in this regard is of paramount importance. This research aims to conduct a jurisprudential analysis of the legal grounds for the government's liability regarding the devaluation of the national currency and propose an appropriate methodology for addressing this issue.
The findings of this study indicate that the government is liable for the devaluation of the national currency resulting from the unregulated creation of money. This liability is grounded in two of the four primary causes of liability: harm and waste, which apply to the government's actions. Moreover, the general rule of " The guarantee of a similar good for a similar good, and a specific good for its price " frequently cited in relevant research, is inaccurate. The crucial factor is ensuring fairness like compensation. Additionally, principles such as Ehsan, Amin, and the Vellayate Faqih, often invoked to absolve the government of liability, are incomplete and insufficient to negate government liability. This is because the subject matter of these principles is not directly related to government liability."

کلیدواژه‌ها English

Inflation
methodology
economic jurisprudence
currency depreciation
government guarantee
 
-         قرآن کریم
-         اصفهانی، محمدحسین(1427)، حاشیه المکاسب، چ2، قم، ذوی القربی،
-         آصفی و دیگران، محمدحسن(1375)، احکام فقهی پول، نشریه فقه اهل بیت(ع)
-         آصفی، دیگران، محمدمهدی(1378)، پول در نگاه اقتصاد و فقه، قم، انتشارات اندیشه
-         انصاری، مرتضی(1415)،  المکاسب، چ1، قم، الموتمر العالمی
-         اینگام، جفری(1400)، ماهیت پول، ترجمه اصلان قودجانی و دیگران، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)
-         بجنوردی، حسن(1377)، القواعد الفقهیه، چ1 قم، نشر الهادی
-         بروجردی، حسین(1413)، تقریرات ثلاثه، چ1، قم، جماعه المدرسین
-         بهادر و راستگوی مشهور، مرتضی و حورا(1398)، مسئولیت دولت در جبران زیان ناشی از کاهش ارزش پول، فصلنامه داخلی کانون وکلای دادگستری(19)  
-         جعفری و باقری، جمیله و احمد(1393)، مبانی فقهی و حقوقی مشروعیت ضمان دولت در پرداخت خسارت ناشی از کاهش ارزش پول، فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 6 (10)، 97-105
-         حائری، سیدکاظم(1423)، فقه العقود، چ2، قم، مجمع الفکر الاسلامی
-         حر عاملی، محمد(1409)، وسائل الشیعه، چ1، قم، موسسه آل البیت
-         حلی، جعفر(1408)، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، چ2، قم، اسماعلیان
-         خمینی، روح الله(1392)، کتاب البیع، چ4 تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)
-         خوانساری، احمد(1355)، جامع المدارک، چ2، تهران، مکتبه الصدوق
-         خوئی، ابوالقاسم(1417)، مصباح الفقاهه، چ1، قم، انصاریان
-         خوئی، ابوالقاسم(1418)، موسوعه الامام الخوئی، قم، موسسه احیاء آثار الامام الخوئی
-         رضائی و حدیدی، یاسر و علی اصغر(1399)، بررسی فقهی و حقوقی عدم ضمان دولت در امور حاکمیتی، فصلنامه علمی پژوهشی فقه و مبانی حقوق اسلامی، 13 (34)، 90-95
-         سامانی و وحدتی، احسان و حسن(1400)، تحلیل فقهی حقوقی مسئولیت مدنی دولت نسبت به اعمال زیان بار حاکمیتی در قبال شهروندان، نشریه پژوهش های نوین حقوق اداری، 3 (6)، 84-87
-         سرل، جان(1401)، پول، هستی شناسیِ جامعه و قانون، ترجمه علیرضا عطارزاده، نشر شب‌خیز، تهران
-         سعیدی، محسن(1385)، نظریه جبران کاهش ارزش پول، نشریه فقه اهل بیت، (45)،
-         شهرکانی، ابراهمیم اسماعیل(1430)، معجم المصطلحات الفقهیه، چ1، قم، ذوی القربی
-         شهید ثانی، زین الدین(1413)، مسالک الافهام، ج12، قم، موسسه المعارف الاسلامی
-         صدر، محمدباقر(1421)، الاسلام یقود الحیاه، چ1، موسوعه الشهید الصدر ج5، قم، مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیه للشهید الصدر
-         صدر، محمدباقر(2000)، لاضرر و لاضرار، چ1، قم، دار الصادقین
-         طباطبایی و سرمدی، محمدصادق و پگاه(1393)، بررسی فقهی و حقوقی قابلیت جبران ضرر ناشی از کاهش ارزش پول، نشریه فقه و حقوق اسلامی، 6 (10)
-         طباطبایی، سید علی(1404)، ریاض المسائل، چ1 قم، موسسه آل البیت(ع)
-         طوسی، محمد(1407)، الخلاف، چ1، قم، جماعه المدرسین
-         علامه حلی، حسن(1374)، مختلف الشیعه، چ2، قم، جماعه المدرسین،
-         علامه حلی، حسن(1413)، قواعد الاحکام، قم، جماعه المدرسین
-         علامه حلی، حسن(1414)، تذکره الفقهاء، چ1، قم، موسسه آل البیت
-         علیقلی و دیگران، منصوره(1398)، اقتصاد کلان، تهران، انتشارات هوشمند تدبیر
-         غمامی، مجید،(1376)، مسئولیت مدنی دولت نسبت به اعمال کارکنان خود، تهران، نشر دادگستر
-         فاضل لنکرانی، محمدجواد(1396)، ضمان انخفاض قیمه النقد، قم، مرکز فقه ائمه الاطهار(ع)
-         فخر المحققین، محمد(1387)، ایضاح الفوائد فی شرح اشکالات القواعد، چ1، قم، اسماعیلیان
-         مجلسی، محمدباقر(1404)، مرآه العقول فی شرح اخبار الرسول، چ2، تهران، دار الکتب الاسلامیه
-         موسائی و داودی، میثم و پرویز(1379)، پژوهشی درباره ربا و جبران کاهش قدرت خرید پول، نشریه علوم اجتماعی، 15(15)
-         میرجلیلی، حسین(1384)، جبران کاهش ارزش پول، نظریه و کاربرد، نشریه جستارهای اقتصادی ایران، 2 (4)، 30-45
-         هاشمی شاهرودی، محمود(1423)، قرائات فقهیه معاصره ج2، قم، موسسه دائره المعارف الفقه الاسلامی
-         هاشمی شاهرودی، محمود(1432)، موسوعه الفقه الاسلامی المقارن، چ1، قم، موسسه دائره المعارف فقه اسلامی،
-         ولی زاده و حائری، محمدجواد و محمدحسن(1389)، رابطه مثلی و قیمی با جبران کاهش ارزش پول، فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 2(3)،
-         یوسفی، احمدعلی(1381)، «بررسی فقهی نظریه های جبران کاهش ارزش پول»(1)و(2)، نشریه فقه اهل بیت(ع)، (31)
-         Ahmed, Ziauddin,(1983), Money and Banking In Islam, Islamic Economics King Abdulaziz University, Jeddah
-         Belouafi, Ahmed(2021), Towards a Just Monetary and Economic System, K King Abdulaziz University, Jeddah
-         Buchan, J.(1997), Frozen Desire: An Inquiry into the meaning of money. London: picador
-         Chapra, Muhammad Umer (1985). Towards A Just Monetary System. Leicester. UK: The Islamic Foundation
-         Finch, David(1956), Purchasing power Guarantees For Deferred Payments, International Monetary Fund. Research Dep
-         Harris, L.(1981), Monetary Theory, McGraw-Hill Book Company, New York
-         Hasanuz Zaman, S.M(1985), Indexation: An Islamic Evaluation, Journal of King Abdulaziz University, Jeddah