اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

تحلیل روش‌شناختی مبانی خردی در اقتصاد متعارف و اقتصاد اسلامی: تأکید بر اندیشه شهید سیدمحمدباقر صدر (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی گروه اقتصاد پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
2 عضو هیئت علمی گروه اقتصاد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ایران
چکیده
این مقاله به‌صورت تحلیل-مقایسه‌ای مبانی خردی را در دو سنت نظریِ اقتصاد متعارف و اقتصاد اسلامی بررسی می‌کند. الگوها و نظریات کلان کینز حول این نکته چرخش داشت که اقتصاد متعادل تنها یکی از بی‌نهایت حالت ممکن است؛ ازاین‌رو نظریه کلان می‌تواند کارکرد لازم را داشته باشد. در چارچوب این مقایسه لوکاس توانست با طرح مفهوم بنیان‌های خردِ اقتصاد کلان تجمیعی، هر دو موضوع را رد کند: نخست، اقتصاد به‌معنای کنش‌گری مبادله‌ای عوامل اقتصادی، به‌تعادل تمایل دارد. دوم، سیاست‌گذاری کلان کارا نیست. اقتصاد اسلامی هم در مبنای تعادل هم کیفیت سیاست‌گذاری، با علم اقتصاد خرد و کلان متعارف متفاوت است؛ ازاین‌رو از تعبیر اندیشه کلان و خرد برای آن استفاده می‌شود. ایده مقاله حاضر این است که هرچند اقتصاد اسلامی در اندیشه کلان از حیث روش‌شناختی منحصراً به‌مبانی خردی اقتصاد کلان وابستگی ندارد، ولی از جنبه سیاست­گذاری به آن توجه می­کند. روش پژوهش بازنگری اسنادی و تحلیل توصیفیمقایسه‌ای با اتکا به‌متون اصلی نظری و دینی است و تمرکز اصلی در مباحث اقتصاد اسلامی بر آرای شهید سیدمحمدباقر صدر(ره) است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Methodological Analysis of Microfoundations in Economics and Islamic Economics: With Special Reference to the Thought of Sayyid Muhammad Baqir al-Sadr

نویسندگان English

Ali Reza Lashkari 1
Hussein Bahraini Yazdi 2
1 Faculty Member, Department of Economics, Research Institute of Hawzah and University, Qom, Iran
2 Faculty Member, Department of Economics, Imam Khomeini Education and Research Institute, Qom, Iran
چکیده English

This paper provides an analytical and comparative examination of microfoundations within the two theoretical traditions of conventional economics and Islamic economics. Keynesian macroeconomic models and theories revolved around the proposition that economic equilibrium is merely one among infinitely many possible states; consequently, macroeconomic theory can maintain an autonomous and indispensable role. Within this context, it was Lucas who, through introducing the concept of the microfoundations of aggregate macroeconomics, challenged both propositions: first, that the economy, understood as the exchange-based interaction of economic agents, naturally tends toward equilibrium; and second, that macroeconomic policy interventions are ineffective. Islamic economics differs from conventional microeconomics and macroeconomics both in its conception of equilibrium and in its understanding of the nature and effectiveness of economic policymaking. For this reason, the terms microeconomic thought and macroeconomic thought are employed rather than the conventional disciplinary categories. The central argument of this paper is that, although Islamic macroeconomic thought is not methodologically dependent exclusively on the microfoundations of macroeconomics, it nevertheless pays considerable attention to them in the context of policymaking. The study adopts a documentary review approach and employs descriptive-comparative analysis based on primary theoretical and religious sources. In the discussion of Islamic economics, particular emphasis is placed on the views of Martyr Sayyid Muhammad Baqir al-Sadr.

کلیدواژه‌ها English

Microfoundations of Macroeconomics
Equilibrium
Islamic Economics
Policymaking
Rationality
Shahid Sadr
قرآن کریم.
اسلام­لوئیان، کریم (1399). اقتصاد کلان پیشرفته با رویکرد اسلامی. تهران: سمت.
اسنودان، برایان، و هوارد، آر وین (۱۳۹۷). اقتصاد کلان جدید (منشأ، سیر تحول و وضعیت فعلی). ترجمه منصور خلیلی عراقی و علی سوری، تهران: سمت.
الصدر، سیدمحمدباقر (1421الف). الاسلام یقود الحیاة. موسوعة الشهید الصدر، ج۵، قم: مرکز الأبحاث و الدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
الصدر، سیدمحمدباقر (1434). اقتصادنا. موسوعة الشهید الصدر، ج۳، قم: مرکز الأبحاث و الدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
الصدر، سیدمحمدباقر (1421ب). المدرسة القرآنیّة. موسوعة الشهید الصدر، ج19، قم: مرکز الأبحاث و الدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
بحرینی یزدی، حسین (1401). تبیین روش‌شناسانه علم اقتصاد کلان اسلامی در آثار موجود در مقایسه با علم اقتصاد کلان متعارف. [دکتری اقتصاد]. رساله دکتری اقتصاد اسلامی، گروه اقتصاد پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
پسران، هاشم، و لاوسون، تونی (۱۳۷۶). بررسی‌ جنبه‌ها‌ی روش‌شنا‌ختی‌ اقتصا‌د کینز. ترجمه غلامرضا آزاد، تهران: نشر دیدار.
دیویی، جان (1402). لیبرالیسم و عمل اجتماعی. ترجمه رضا یعقوبی، تهران: کرگدن.
زامل، یوسف­بن­عبدالله، و بوعلام‌بن­جیلانی (1378). اقتصاد کلان با نگرش اسلامی. ترجمه نصرالله خلیلی تیرتاشی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
صدر، سیدمحمدباقر (1400). اقتصاد ما (کتاب اول). ترجمه سیدمحمدمهدی برهانی، قم: پژوهشگاه علمی تخصصی شهید صدر.
صدر، سیدمحمدباقر (1400). اقتصاد ما (کتاب دوم). ترجمه سیدابوالقاسم حسینی، قم: پژوهشگاه علمی تخصصی شهید صدر.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: موسسة الاعلمی للمطبوعات.
طباطبایی،‌ سیدمحمدحسین (1402ق). ترجمه تفسیر المیزان. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
کرمی اسفه، محمدحسین، و بحرینی یزدی، حسین (1400). جایگاه مفهوم و نظریه تعادل در اقتصاد اسلامی(مقایسه اجمالی کاربرد این مفهوم در اقتصاد متعارف و نظر شهید صدر در کتاب اقتصادنا). جستارهای اقتصادی، 18(۳۶)، ۱۷ -۳۱.
کینز، جان مینارد (1348). نظریه عمومی اشتغال، بهره و پول. ترجمه منوچهر فرهنگ، تهران: مؤسسه تحقیقات اقتصادی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران.
لشکری، علیرضا، و بحرینی یزدی، حسین (1402). بررسی ضرورت رویکرد اقتصاد کلان براساس اندیشه مبنایی شهید صدر. اقتصاد اسلامی، ۲۳(۹۲)، ۵ -۲۸.
مصباح‌‌یزدی، محمدتقی (۱۳۸۴). آموزش فلسفه. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
میرمعزی، سیدحسین (1384). الگوی مصرف کلان در جامعه اسلامی. اقتصاد اسلامی، 5(۲۰)، ۳۳ -۵۶.
میرمعزی، سیدحسین (1396). اقتصاد کلان (با رویکرد اسلامی). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
یاوری، کاظم و رضایی، محمدجواد، و موحدی بکنظر، مهدی (1395). آیا مدل های اقتصاد کلان نیازمند بازسازی هستند؟ تحلیلی روش شناختی از ارتباط میان اقتصاد کلان و اقتصاد رفتاری. اقتصاد تطبیقی، 1(5)، 115 -138.
Carabelli, A. M. (1988). On Keynes’s Method. New York, Palgrave Macmillan.
Choudhury, M. A. (2006). Islamic macroeconomics. International Journal of Social Economics (IJSE), 33(2), 160–186.
Dow, S. C. (1998). The Methodology of Macroeconomic Thought: A Conceptual Analysis of Schools of Thought in Economics. Cheltenham and Massachusetts, Edward Elgar.
Farmer, R. E. A. (Ed.). (2009). Macroeconomics in the Small and the Large: Essays on Microfoundations, Macroeconomic Applications and Economic History in Honor of Axel Leijonhufvud. Cheltenham and Massachusetts, Edward Elgar Publishing.
Horwitz, S. (2002). Microfoundations and Macroeconomics: An Austrian Perspective. London and New York: Routledge.
Janssen, M. (1993). Microfoundations: A Critical Inquiry. London and New York, Rourtledge.
Lucas, R. (1972). Expectations and the Neutrality of Money. JOURNAL OF ECONOMIC THEORY, )4(, Article 4.
O'Donnell, R. M. (1989). Keynes: Philosophy, Economics and Politics: The Philosophical Foundations of Keynes’s Thought and Their Influence on His Economics and Politics. New York: Palgrave Macmillan.
Sowell, T. (2006). On Classical Economics. USA, Yale University Press.
Tieben, B. (2012). The Concept of Equilibrium in Different Economic Traditions An Historical Investigation. Cheltenham and Massachusetts, Edward Elgar.
Vercelli, A. (1991). Methodological Foundations of Macroeconomics: Keynes and Lucas. Cambridge and New York: Cambridge University.
Weintraub, E. R. (1977). The microfoundations of macroeconomics: A critical survey. Journal of Economic Literature, 15(1), 1–23.