اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

میزان شناخت از ربا و چارچوب نظری دو نظام بانکی اسلامی و غیراسلامی (بررسی موردی: یک بانک خصوصی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد پورغلامرضا ئی 1
یاسر سالاری 2
سنجر سلاجقه 3
آمنه فیروزآبادی 4
سمانه مهدیزاده فرسنگی 5
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت دولتی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران.
2 استادیارگروه آموزشی الهیات، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران
3 دانشیار گروه مدیریت دولتی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران
4 استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد بردسیر، دانشگاه آزاد اسلامی، بردسیر، ایران.
5 استادیار گروه مدیریت دولتی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران
چکیده
ویژگی منحصربه‌فردی که اسلام دارد، عدم ابطال‌پذیری قواعدی همچون قانون الهی تحریم­ رباست. در پژوهش حاضر به سنجش میزان شناخت تعریف و مفهوم ربا و آشـنایی با چارچوب نظری دو نوع بانکداری ­اسلامی و غیر­اسلامی پرداخته شد. روش پژوهش میدانی و جامعه آماری شامل 9708 نفر از کارکنان یک بانک خصوصی در سال 1399 سراسر کشور بوده که با استفاده از فرمول کوکران و به روش نمونه‌گیری خو­شه­ای تعداد 369 نفر ­به ‌عنوان ­نمونه­ انتخاب و اطلاعات مورد نیاز از طریق پرسشنامه جمع‌آوری شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نشان داد که در زمینۀ آشنایی با تعریف و مفهوم ربا 6/33 درصد از کارکنان و در زمینۀ آشنایی با چارچوب نظری دو نظام بانکداری ­ربوی و غیرربوی تنها 9/11 درصد از کارکنان حد نصاب لازم­ (­نمره پانزده از بیست­)را  ­که توسط متخصصان­ تعیین ‌شده بود،ا کسب نموده‌اند. باید توجه داشت که یک قانون خوب هم می­تواند توسط مجریان ناآگاه ابطال شود؛ بنابراین آموزش جهت آگاهی‌آفرینی مجریان، امری اجتناب‌ناپذیر است.
کلیدواژه‌ها
قانون الهی
تحریم ربا
بانکداری بدون ربا

عنوان مقاله English

Cognition Rate about the concept of usury and theoretical framework (Case Study: a Private Bank)

نویسندگان English

Mohammad Pourgolamrezaei 1
yaser salari 2
Sanjar Selajgeh 3
Amene Firouzabadi 4
Samaneh Mahdizadeh Farsangi 5
1 bank refah
2 Assistant Professor, Department of Theology, Kerman Branch, Islamic Azad University, Kerman, Iran
3 Associate Professor, Department of Public Administration, Kerman Branch, Islamic Azad University, Kerman, Iran
4 Assistant Professor, Department of Social Sciences, Bardsir Branch, Islamic Azad University, Bardsir, Iran
5 Assistant Professor, Department of Public Administration, Kerman Branch, Islamic Azad University, Kerman, Iran
چکیده English

The unique specificity of Islam is no falsifiability of some rules, such as prohibition of banking usury as a divine law. This current study assessed the cognition rate about the definition and concept of usury, and acquaintance with a theoretical framework in two types of usury and non-usury banking. The research method was a field study, and the statistical population involved 9708 employees of a private bank from all over the country in 2020. Using Cochran's formula, the 369 employees were selected as a sample by cluster sampling and needed data gathered by questionnaire. The results of data analysis by SPSS software showed that 33.6% of employees in terms of acquaintance with definition and concept of usury, and only 11.9% of employees in terms of acquaintance with a theoretical framework about two types of usury and non-usury banking system have achieved to required quorum, that means 15 from 20 scores, which had been determined by experts. Therefore, the training must be implemented for executors' awareness.

کلیدواژه‌ها English

Divine Law
Usury Banking
Non-usury Banking

  1. * قرآن کریم.

    1. امام علی‌بن‌ابی­طالب؛ نهج‌البلاغه؛ ترجمه محمد دشتی؛ قم: اندیشه هادی، 1389.
    2. ابن­فارس، احمدبن‌زکریا؛ معجم مقائیس اللغه؛ قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه­، 1404­ق.
    3. ابن‌منظور، جمال‌الدین ابوالفضل محمد‌بن‌مکرم؛ لسان العرب؛ بیروت: انتشارات دارالفکر للطباعة و النشر، 1414ق.
    4. آذر، عادل و منصور مؤمنی؛ آمار و کاربرد آن در مدیریت؛ ج1، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب، 1393.
    5. آقایی فیشانی، تیمور؛ دانش نوین بانکی برای پیشرفت علمی کارکنان شعبه؛ تهران: آزاداندیشان با همکاری کارآفرینان، 1388.
    6. آکیزیدیس، یوآنیس و سونیل کومارخاندلوال؛ مدیریت ریسک مالی در بانکداری و مالی اسلامی؛ ترجمه مهدی صادقی شاهدانی و حسین­ محسنی؛ تهران: دانشگاه امام صادق7، 1394.
    7. الجرحی، مبید­علی؛ بانکداری­ اسلامی؛ ترجمه کاظم یاوری؛ تهران: پژوهشکده پولی ­و بانکی، 1389.
    8. انصاری، مرتضی؛ المکاسب؛ چ­1، قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1418ق.
    9. بروجردی، سیدحسین؛ منابع فقه شیعه؛ ترجمه احمد اسماعیل­تبار، احمدرضا حسینی و محمدحسین ­مهوری؛ تهران: انتشارات فرهنگ سبز، 1388.
    10. پودات، سوگند و مصطفی حسینی­؛­ «بررسی تطبیقی بانکداری بر اساس نظر قرآن کریم ­با بانکداری روز»؛ نشریه مطالعات نوین بانکی، س­5، ش­10، 1400.
    11. پوریوسف، عباس؛ خلاصه تفاسیر المیزان و نمونه؛ تهران: نشر شاهد، 1390.
    12. توتونچیان، ایرج؛ پول و بانکداری ­اسلامی و مقایسه آن با نظام سرمایه‌داری؛ تهران: توانگران، 1379.
    13. توسلی، محمد­اسماعیل، مجاهدی ­مؤخر، محمدمهدی و مرتضی خرسندی؛ «تبیین ماهیت بانکداری غربی، بانکداری بدون ربا، بانکداری ­اسلامی»؛ نشریه علمی تحقیقات بنیادین علوم انسانی، س6، ش21، 1399.
    14. جزایری، سیدعباس و سیده پگاه موسوی؛ «بانکداری اسلامی بدون ربا؛ پارادوکس یا واقعیت»؛ رشت: کنفرانس ملی حقوق در چشم‌انداز 1404، 12دیماه 1398.
    15. جوهری، ابونصر؛ الصحاح - تاج اللغة و صحاح ­العربیة؛ بیروت: انتشارات دار­العلم للملا­یین­، 1410­ق.
    16. جعفر­زاده ­کوچکی، ­علیرضا؛ ­الزاماتو مبانی اقتصاد اسلامی در قرآن کریم؛ ­تهران­: دانشگاه امام صادق 7، 1395.
    17. جلالی نوبری، حسین؛ «­نگرشی بر حرمت و آثار رباخواری از منظر آیات و روایات»؛ نشریه آفاق علوم انسانی، س­4، ش37، 1399.
    18. حر عاملی، محمد؛ تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه؛ چ1، قم: مؤسسه آل‌البیت :، 1409ق.
    19. خطیبی، مهدی؛ «بررسی آثار­ فقهی مترتب بر بی­اطلاعی­ مشتری نسبت به مفاد قراردادهای بانکی»؛ فصلنامه اقتصاد اسلامی، س­21، ش82، 1400.
    20. خمینی، روح‌الله؛ کتاب البیع؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی 1، 1392.
    21. رجایی، محمدکاظم؛ «بررسی اجمالی ربا»؛ مجله معرفت، س2، ش­5، 1372.
    22. رستمی، محمدزمان؛ «چالش‌های مفهومی ربا، بهره و بهره تعادلی (شیوه برخورد قرآن کریم با مفاسـد اقتصـادی)»؛ فصلنامه اقتصاد اسلامی، س11، ش­41، 1390.
    23. شادمان‌فر، محمدرضا و روح‌الله شریفی؛ «ربا و انواع آن در فقه اسلامی»؛ نشریه فقه، حقوق و علوم جزا، س2، ش­4، 1396.
    24. شعبانی، احمد؛ بانکداری اسلامی‌ رویکردی اقتصادی و­ فقهی؛ تهران: دانشگاه امام صادق 7، 1392.
    25. شهید ثانی، زین‌الدین؛ مسالک الافهام؛ ج4، چ1، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه، 1413ق.
    26. صدر، سیدمحمدباقر؛ بانک بدون­ ربا در اسلام؛ ترجمه سید یحیی علوی؛ تهران: دانشگاه امام صادق 7، 1396.
    27. صمصامی، حسین و امیرحسین توکلی؛ «­اثر اجرای بانکداری بدون­ ربا بر سرمایه‌گذاری، رشد اقتصادی و تورم در ایران»؛ نشریه معرفت اقتصادی، س3، ش­2، 1391.
    28. طوسی، محمد­بن­حسن؛ المبسوط فی فقه الامامیه؛ ج6، چ3، تهران: المکتبه المرتضویه لاحیاء الاثار الجعفریه، 1387ق.
    29. علوی، سید­یحیی؛ بانکداری بدون ربا چالش‌ها و راهکارها؛ چ2، تهران: دانشگاه امام صادق 7، 1396.
    30. فرجی ­پرزانی، مجید؛ «بررسی قانون بانکداری بدون­ ربا و انطباق آن با فقه ­امامیه به همراه تحلیل آسیب­ها»؛ مجموعه مقالات پنجمین کنفرانس بین‌المللی مطالعات میان‌رشته‌ای علوم انسانی و اسلامی ایران، تهران: دبیرخانه دائمی کنفرانس، 1400.
    31. فیاضی، آمنه، پویاکیان، مصطفی، جعفری، محمدجواد و سهیلا خداکریم؛ «تدوین و روایی‌سنجی دو پرسشنامه سنجش آگاهی و سنجش وضعیت موجود برای کارکنان مرتبط با مواد شیمیایی از سیستم جهانی طبقه‌بندی و برچسب‌گذاری مواد شیمیایی (GHS)»؛ فصلنامه بهداشت و ایمنی کار، س9، ش­1، س 1398.
    32. قحف، منذر؛ «دین و اقتصاد: نظام اقتصادی اسلام و علم تحلیل اقتصاد­ اسلامی»؛ ترجمه سید­حسین میر­معزی؛ فصلنامه اقتصاد اسلامی، س5، ش 18، 1384.
    33. محقق­نیا، محمدجواد؛ الگوی بانکداری اسلامی؛ چ3، قم: مرکز بین­المللی ترجمه و نشر المصطفی6، 1394.
    34. مصباحی، غلامرضا­؛ «بررسی آموزش اقتصاد پول و بانکداری در جمهوری اسلامی ایران»؛ فصلنامه اقتصاد اسلامی، س4، ش­15، 1383.
    35. ــــــــ؛ «پاره‌ای از مشکلات بانکداری بدون ربا»؛ مجموعه مقالات و سخنرانی‌های سومین سمینار بانکداری اسلامی، تهران: مؤسسه بانکداری ایران. 1372.
    36. مطهری، مرتضی؛ مسئله ربا با ضمیمه بیمه؛ چ­4، تهران: انتشارات صدرا، 1371.
    37. موسویان، سیدعباس؛ بانکداری بدون ربا از نظریه تا عمل؛ تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، 1379.
    38. ــــــــ؛ «ارزیابی قراردادها و شیوه اعطای تسهیلات در بانکداری بدون ­ربا»؛ فصلنامه اقتصاد اسلامی، س5، ش19، 1384.
    39. مؤمنی، منصور و علی فعال ­قیومی­؛ تحلیل‌های آماری با استفاده از SPSS؛ تهران: نشر مؤلف، 1396.
    40. نظرپور، محمدنقی و فرشته ملاکریمی؛ «بررسی کاربرد قاعده شرط در قراردادهای بانکی»؛ فصلنامه اقتصاد اسلامی، س17، ش 65، 1396.
    41. نظر­پور، محمد­نقی، محمدرضا یوسفی شیخ رباط و میمنت ابراهیمی؛ «شاخص‌های صوری‌شدن معاملات در عملکرد بانکداری بدون­ ربا در ایران؛ بررسی موردی: تسهیلات اعطائی شعب بانک تجارت مشهد مقدس»؛ فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی (­رشد و توسعه پایدار)، س14، ش­3، 1393.
    42. هدایتی، علی­اصغر، حسن کلهر، علی­اصغر سفری و­ محمود بهمنی؛ عملیات بانکی داخلی 2 تخصیص ­منابع؛ تهران­: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، مؤسسه عالی بانکداری ایران، 1389.     
    43. Iqbal, M.Ahmad & T. AKhan; “Challenges Facing Islamic Banking”; Islamic research and training institute, Islamic development bank, occasional paper, No.1, 1998.
    44. Lawshe CH; “A quantitative approach to content validity”; Pers Psychol, No.28, 1975.