اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

درآمدی بر بررسی فقهی هموارسازی سود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
نصرالله خلیلی تیرتاشی
استادیار گروه اقتصاد، واحد نراق، دانشگاه آزاد اسلامی، نراق، ایران.
10.22034/iec.2024.2019575.2702
چکیده
یکی از مسائل بازار سرمایه هموارسازی سود است که به تواتر در شرکت‌های سهامی عام اعمال می­شود. مدیران با به‌کارگیری مجموعه­ای از تصمیمات و دخالت در فرایند گزارشگری مالی از نوسانات غیرعادی سود به منظور منحرف‌کردن سود گزارش‌شده از سود واقعی و عملکردی به قصد گمراه‌نمودن برخی از ذینفعان می­کاهند. هدفشان این است که شرکت را در نظر سرمایه‌گذاران، بازار سرمایه و سایر ذینفعان با ثبات و پویا نشان دهند. انگیزه اصلی از این اقدام منافع شخصی و منافع سهامداران می­باشد. مقاله حاضر با رویکرد فقهی و روش اجتهادی مصطلح در حوزه­های علمیه به تحلیل ابعاد مختلف این مسئله به منظور استنباط حکم فقهی آن می­پردازد. با این تحلیل جواب بعضی از مسائل فقهی درباره آن داده می­شود. هموارسازی سود در کنار درآمد موقتی و پاداش اضافی که برای مدیران یا سائر ذینفعان دارد، هزینه­های متعددی را بر مردم و اقتصاد کشور از مسیر عدالت، کارایی و تخصیص غیربهینه منابع کمیاب تحمیل می­کند. مقاله در بررسی فقهی خود به این نتیجه رسید که هموارسازی سود مصنوعی که ناشی از دستکاری صورت‌های مالی است، هیچ جایگاهی در اقتصاد اسلامی ندارد و اسلام اجازه نمی­دهد مدیران شرکت‌ها از این طریق، مالی را از توده مردم به خودشان یا بعضی از ذینفعان انتقال دهند و هموارسازی سود واقعی که ناشی از عملکرد مثبت مدیران و هموارسازی سود طبیعی که ناشی از ذات هموار فعالیت اقتصادی است، شرعاً بی­اشکال و مجاز می­باشد.
کلیدواژه‌ها
هموارسازی سود
فقه
اقتصاد اسلامی
حسابداری اسلامی
بورس
گزارشگری مالی
بازار سرمایه

عنوان مقاله English

Jurisprudential review of income smoothing

نویسنده English

nasrollah khalili tirtashi
Assistant Professor, Department of Economics, Naraq Branch, Islamic Azad University, Naraq, Iran
چکیده English

One of the issues of the capital market is income smoothing, which is frequently applied in public companies. By taking a series of decisions and interfering in the financial reporting process, managers reduce abnormal profit fluctuations in order to divert the reported profit from the real and functional profit in order to mislead some stakeholders. Their goal is to make the company stable and dynamic in the viewpoint of investors, capital markets and other stakeholders. The main motive of this action is the personal interests and the interests of the shareholders. The present article analyzes the different dimensions of this issue with the jurisprudential approach and the ijtihad method used in seminaries in order to derive its jurisprudential ruling. With this analysis, the answer to some jurisprudential issues surrounding it is given. Income smoothing, in addition to the temporary income and additional bonus that it has for managers or other stakeholders, imposes many costs on the people and the country's economy from the path of justice, efficiency and suboptimal allocation of scarce resources. And the real income smoothing, which is caused by the positive performance of managers, and the smoothing of natural income, which is caused by the smooth nature of economic activity, is lawful and permissible.

کلیدواژه‌ها English

income smoothing
jurisprudence
Islamic economy
Islamic accounting
stock exchange
financial reporting
capital market

  1. *. قرآن کریم.

    1. آقائی، محمدعلی، کوچکی، حسن (1375). گمان‌هایی پیرامون نمایش سود. بررسی­های حسابداری و حسابرسی، 14 و 15.
    2. اصفهانی، محمدحسین (1425ق). حاشیه کتاب المکاسب. قم، پایه دانش.
    3. اعتمادی، حسین، جوادی مژده، محمدعلی (1388). عوامل مؤثر بر ارتباط بین هموارسازی سود و سودآوری شرکت‌ها در بورس اوراق بهادار تهران.حسابدار رسمی، 2(2).
    4. اعتمادی، حسین، سلوری، مهران (1391). بررسی اثر هموارسازی سود بر جریانات نقدی و سود دوره آتی با توجه به دو متغیر نوع صنعت و اندازه شرکت. پژوهش‌های تجربی حسابداری مالی، 2(3).
    5. انصاری، عبدالمهدی، خواجوی، حسین (1389). «بررسی ارتباط هموارسازی سود با قیمت بازار سهام و نسبت‌های مالی.پژوهش‏های حسابداری مالی، 3(8).
    6. بزرگ ­اصل، موسی (1384). اهداف و خصوصیات حسابداری اسلامی. حسابرس، 31.
    7. تسخیری، محمدعلی (1431ق). القواعد الاصولیه و الفقهیه علی مذهب الامامیه. ج۲. تهران، المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه. المعاونیه الثقافیه.
    8. ثقفی، علی، جمالیان­پور، مظفر (1397). جایگاه پدیده تغییر طبقه­بندی در مدیریت سود. مطالعات تجربی حسابداری مالی، 15(57).
    9. ثقفی، علی، محمدرضاخانی، وحید (1394). هموارسازی سود مروری جامع بر مفاهیم با تأکید بر تحقیقات داخلی و خارجی». حسابداری و منافع اجتماعی، 5(17).
    10. حاجیها، زهره، سیری، امیر (1388). بررسی ارتباط بین هموارسازی آگاهانه سود و ورشکستگی شرکت‌ها در بورس اوراق بهادار تهران. حسابداری مدیریت، 2(2).
    11. حر عاملی، محمدبن­حسن (1371). وسائل‌الشیعه الی تحصیل مسائل­الشریعه. ج17، قم، مؤسسه آل‌البیت.
    12. حکیم، سیدمحسن (1376ق). مستند العروه الوثقی کتاب الاجاره. نجف، مطبعه الزهراء.
    13. الحلّی­ علامه، الحسن­بن­یوسف (بی­تا). تذکره­الفقهاء. تهران، المکتبه‌ الرضویه لاحیاء الاثار الجعفریه.
    14. حلّی، ابن‌ادریس (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. ج2، چ2، قـم، دفتـر انتشـارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
    15. دموری، داریوش، عارف‌منش، زهره، خلیل، عباس موصلو (1390). بررسی رابطه بین هموارسازی سود، کیفیت سود و ارزش شرکت در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. پژوهش‌های حسابداری مالی، 1(3).
    16. الراغب الاصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1392م). معجم مفردات الفاظ القرآن. تحقیق ندیم مرعشلی. [بی­جا]، مطبعه التقدم ­العربی.
    17. الشهید الثانی، زین­الدین‌بن‌علی ­العاملی (بی­تا). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه. تهران، المکتبه ­الاسلامیه.
    18. صدوق (شیخ)، محمد­بن­علی (1404ق). من لایحضره­ الفقیه. قم، انتشارات جامعه مدرسین.
    19. طباطبایی،سیدمحمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیرالقرآن. ج4، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
    20. طبرسی (شیخ)، فضل‌بن‌الحسن (1408ق). مجمع‌البیان فی تفسیرالقرآن الکریم. بیروت، دارالمعرفه.
    21. طوسى، ابوجعفرمحمدبن‌حسـن (1387ق). المبسوط فی فقـه الإمـامیه. ج3، چ3، تهـران، المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه.
    22. قائمی، محمدحسین، قیطاسوند، محمود، توجکی، محمود (1382). تأثیر هموارسازی سود بر بازده سهام شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. بررسی­های حسابداری و حسابرسی، 10(33).
    23. گرجی­پور، علی، معصومی­نیا، غلامعلی، یعقوب­نژاد، احمد، اسماعیل­زاده، علی (1401). ارزیابی حاکمیت شرکتی بر اساس مبانی فقهی از منظر ساختار مالکیت در شرکت‌های سهامی عام. معرفت اقتصاد اسلامی، 13(26).
    24. مامقانى، ملاعبداالله‌بن‌محمدحسن (1350ق). حاشیه على رساله لاضـرر. قـم، مجمـع الذخائرالإسلامیه.
    25. مصطفوی، محمدکاظم (1410ق). مائه قاعده فقهیه معنیً ومدرکاً ومورداً. قم، مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم المشرفه.
    26. النسایی، احمدبن‌علی (بی­تا). سنن نسایی. ج7، [بی­جا]، دارالکتب العلمیه.
    27. نوروش، ایرج، ذاکری، حامد (1390). بررسی هموارسازی سود از طریق فروش دارایی‌های شرکت. پژوهش‌های حسابداری مالی، 2(3).
    28. النوری طبرسی، میرزاحسین (1411ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. ج3، قم، مؤسسه آل‌البیت.
    29. نوری، میرزاحسین (1408ق). مستدرک الوسائل. ج۳، بیروت، مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث.
    30. واعظ، سیدعلی، بنایی قدیم، رحیم (1400). کیفیت سود: چالش بزرگ حسابداری. مطالعات حسابداری و حسابرسی، 10(38).
    31. Alberecht, W. David, Richardson, Fredrick M. (1990). Income Smoothing by Economy Sector. Journal of Business Finance & Accounting, 17(5), pp.713-730.
    32. Ashari, , Koh, H.C., Tan, S. L., Wong, W. H. (1994). Factors Affecting Income Smoothing Among listed Companies In Singapore. Accounting and Business Research, No.96, Autumn, pp.291-301.
    33. Bao, B. and D. Bao. (2004). Income smoothing earnings quality and firm valuation. business Finance and Accounting, 31, pp.9-10.
    34. Barnea, A., J. Ronen, S. Sadan, (1976). Classificatory smoothing of income with extraordinary items. The Accounting Review, No.23, pp.110-122.
    35. Beidleman, C. R. (1973). Income Smoothing: The Role of Management. The Accounting Review, No.48, pp.653-667.
    36. Copeland, R. M., (1968). Income smoothing. Journal of Accounting Research, Supplement, 6, pp.434-449.
    37. Dascher, Pe, Malcom, Re. )1970(. Note On Income Smoothing In Chemica Industry. Journal of Accounting Research, Wiley Blackwell, vol.8(2), pp.253-259.
    38. Eckel, N. (1981). The income smoothing Hypothesis Revisited. Abacus, 17, pp.28-43.
    39. Goel, A.M., Thakor, A.V. (2003). Why do Firms Smooth Earnings?. Journal of Business Research, 76(1), pp.151-192.
    40. Gordon, M. J. (1964). Postulates, principles and research in accounting. The Accounting Review, No.39, pp.80-100.
    41. Hepworth, S. R. (1953). Smooth Period Income. The Accounting Review, No.12, pp.32-39.
    42. Imhoff, E. A (1977). Income smoothing a case for doubt. The Accounting, No.1, pp.85-100.
    43. Leopold,B. A. (1989). Financial Statement Analysis: Theory, Application, and Interpretation. 4th ed, Homewood, Illinois: Richard D.IRIWN, INC.
    44. McNichols, M, F. (2002). Discussion of the Quality of Accruals and Earnings: The Role of Accrual Estimation Errors. The Accounting Review, 77(1), pp.61-69.
    45. Tucker and Zarowin P. (2006). Does Income Smoothing Improve Earnings In formativeness. The Accounting Review, Vol.81, No.1, pp. 251–270.
    46. Wild, J., Bernstein L. and Subramaniam K. (2001). Financial Statement Analysis. 7th, M.C. Gram Hill.