اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

ضابطه جواز مرابحه سفارشی و محدودیت‌ کاربست آن در تأمین مالی بانکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر مؤسسه عالی فقه و علوم اسلامی، قم، ایران.
چکیده
مرابحه سفارشی از مهم‌ترین اقسام بیع مرابحی است که امروزه به عنوان یکی از ابزار تأمین مالی در نظام بانکی ایران کاربرد بسیاری یافته است. پرسش اصلی در نوشتار حاضر حکم شرعی این معامله و محدودیت آن برای تأمین مالی بانکی ‌است. روش این پژوهش تحلیلی ـ توصیفی و روش جمع‌آوری اطلاعات آن کتابخانه‌ای است. بر اساس بررسی روایات مرتبط با مرابحه سفارشی، ممنوعیت ایجاد هرگونه الزام نسبت به طرفین بر انجام بیع مرابحی پیش از تهیه کالا و ضرورت وجود اختیار برای ایشان استفاده شده است. نکته این ممنوعیت نیز بر اساس قرائن متعدد، ایجاد محدودیت برای کاربرد این قرارداد و جلوگیری از ترویج آن به عنوان یک حیله عام ربای محرم است. پایبندی واقعی به این ضابطه و دیگر محدودیت‌های مرابحه سفارشی به عنوان یک قسم از بیع، سبب عدم تناسب آن برای کاربرد در تأمین مالی بانکی شده و ترویج نابه‌جای این قرارداد در نظام بانکی سبب گسترش عقود صوری در تسهیلات بانکی می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Customized Murabaha license rule and the limitation of its application in bank financing

نویسنده English

mansoor sharifi
Economic Researcher of the Higher Institute of Fiqh and Islamic Sciences
چکیده English

Customized Murabahah is one of the most important types of Murabahah sale, which is widely used as one of the financing tools in Iran's banking system. The main question in this article is the Shariah ruling of this transaction and its limitation for bank financing. The method of this research is descriptive analysis and the data collection method is library. Based on the review of traditions related to custom-made Murabahah, the prohibition of creating any obligation towards the parties to perform Murabahah sale before the purchase of goods and the necessity of discretion for them have been used. The point of this prohibition is based on numerous evidences, to create restrictions for the use of this contract and to prevent its promotion as a common trick of usury. The actual adherence to this rule and other restrictions of custom murabaha as a type of sale, causes its inadequacy for bank financing and the inappropriate expansion of this contract in the banking system causes the expansion of formal contracts in banking facilities.

کلیدواژه‌ها English

Murabaha
customized Murabahah
proxy Murabahah
interest-free banking
financing
  • ایروانى، على‌بن‌عبدالحسین نجفى (1406ق). حاشیة المکاسب. 2ج، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
  • بروجردى، آقاحسین طباطبایى (1429ق). جامع أحادیث الشیعة. 31ج، تهران، انتشارات فرهنگ سبز.
  • تبریزى، جوادبن‌على (1416ق). إرشاد الطالب إلى التعلیق على المکاسب. 4ج، چ3، تهران، مؤسسه اسماعیلیان.
  • حائرى، سیدکاظم حسینى (1423ق). فقه العقود. 2ج، چ2، قم، مجمع اندیشه اسلامى.
  • حر عاملى، محمدبن‌حسن (1409ق). وسائل الشیعة. 30ج، قم، مؤسسه آل‌البیت.
  • حلّى (علامه)، حسن‌بن‌یوسف‌بن‌مطهر اسدى (1414ق). تذکرة الفقهاء (ط - الحدیثة). 14ج، قم، مؤسسه آل‌البیت.
  • خمینى، سیدروح‌اللّه موسوى (1392). تحریر الوسیلة. 2ج، چ3، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (ره).
  • خمینى، سیدروح‌اللّه موسوى (1421ق). کتاب البیع. 5ج، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (ره).
  • دزفولى، مرتضى‌بن‌محمدامین انصارى (1415ق). کتاب المکاسب (ط - الحدیثة). 6ج، قم، کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
  • سلطانی، محمد، شیروانی‌زاده، حامد (1394). ماهیت و شرایط اختصاصی انعقاد قرارداد مرابحه در حقوق ایران. دانش حقوق مدنی، 4(2).
  • طوسى، ابوجعفر محمدبن‌حسن (1407ق). تهذیب الأحکام. 10ج، چ4، تهران، دارالکتب الإسلامیة.
  • علی‌زاده، امیرحسین (1397). مرابحه بانکی و مشروعیت آن. مجله حقوقی دادگستری، 82(104).
  • قبولی، سیدمحمدهادی، قبولی، سیدمحمدمهدی (1396). تحلیل فقهی حقوقی ماهیت و قلمرو قرارداد مرابحه. فصلنامه اقتصاد اسلامی، 17(66).
  • قمّى، صدوق، محمدبن‌على‌بن‌بابویه (1413‌ق). من لا یحضره الفقیه. 4ج، چ2، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • کلینى، ابوجعفر محمدبن‌یعقوب (1407‌‍ق). الکافی (ط - الإسلامیة). 8ج، چ4، تهران، دارالکتب الإسلامیة.
  • مجلسى اصفهانى، محمدباقربن‌محمدتقی (1406ق). ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار. 16ج، چ1، قم، انتشارات کتابخانه آیة‌الله مرعشى نجفی.
  • موسویان، سیدعباس (1390). امکان‌سنجی کاربرد مرابحه در بانکداری بدون ربا. فصلنامه روند پژوهش‌های اقتصادی، 19(59).
  • نائینى، میرزامحمدحسین غروى (1373ق). منیة الطالب فی حاشیة المکاسب. 2ج، تهران، المکتبة المحمدیة.
  • نجفى، محمدحسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. 43ج، چ7، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  • هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1418ق). قاعده بطلان ربح ما لم یضمن. مجلة فقه أهل‌البیت (ع) (بالعربیة)، 6.