اقتصاد اسلامی

اقتصاد اسلامی

الگوسازی اثر درآمد خانوار بر دین‌داری در چارچوب اقتصاد اسلامی (یک مطالعه اقتصادسنجی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سجاد شهسواری 1
علیرضا پورفرج 2
1 دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکده علوم اقتصادی و اداری دانشگاه مازندران
2 استاد تمام و عضو هیئت علمی دانشکده علوم اقتصادی و اداری دانشگاه مازندران
10.22034/iec.2025.2067882.2912
چکیده
مقدمه: این پژوهش به بررسی اثر شاخص درآمد خانوار بر دین‌داری افراد در چارچوب اقتصاد اسلامی می‌پردازد. با توجه به نقش محوری درآمد در سبک زندگی و نگرش‌های معنوی، این مطالعه تلاش می‌کند با ترکیب روش‌های کمی و کیفی، رابطه بین این دو متغیر را تحلیل کند. هدف: هدف این پژوهش، واکاوی رابطه بین درآمد خانوار و دین‌داری در چارچوب اقتصاد اسلامی و ارائه راهکارهای سیاستی برای تقویت دین‌داری از طریق افزایش درآمد مشروع است. روش‌شناسی: داده‌های پژوهش از طریق پرسش‌نامه استانداردشده بر اساس مقیاس لیکرت توسط صد خانوار جمع‌آوری و برای سنجش دین‌داری از مدل گلاک و استارک استفاده شده است. تخمین و تحلیل مدل بر اساس مدل اقتصادسنجی پروبیت و به وسیله نرم‌افزار EViews صورت گرفته است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد افزایش یک میلیون تومانی درآمد خانوار، احتمال دین‌داری را به طور متوسط ۱.۲ درصد افزایش می‌دهد (p=0.041). همچنین نتایج پژوهش حاکی از آن است که عواملی مانند سطح تحصیلات، شغل و سن تأثیر معناداری بر دین‌داری ندارند. نتیجه‌گیری: این مطالعه با تأیید فرضیه اصلی، پیشنهاد می‌کند سیاست‌های افزایش درآمد مشروع در جوامع اسلامی می‌تواند به عنوان ابزاری برای تقویت دین‌داری مورد توجه قرار گیرد. این پژوهش از یک سو شکاف موجود در ادبیات اقتصاد دین را پر می‌کند و از سوی دیگر به سیاست‌گذاران در طراحی برنامه‌های اقتصادی-دینی یاری می‌رساند.
کلیدواژه‌ها
درآمد خانوار
دین داری
اقتصاد اسلامی
مدل پروبیت (Probit)

عنوان مقاله English

Modeling the Effect of Household Income on Religiosity within the Framework of Islamic Economics (An Econometric Study)

نویسندگان English

sajjad shahsavary 1
alireza pourfaraj 2
1 Ph.D. Candidate in Economics, Faculty of Economics and Administrative Sciences, University of Mazandaran
2 Full Professor and Faculty Member at the Faculty of Economics and Administrative Sciences, University of Mazandaran
چکیده English

Introduction: This study investigates the effect of household income on individual religiosity within the framework of Islamic economics. Given the pivotal role of income in shaping lifestyle and spiritual orientations, the research analyzes the relationship between these two variables through an integrated quantitative–qualitative approach.
Objective: The main objective is to examine the association between household income and religiosity in the context of Islamic economics and to propose policy recommendations for strengthening religiosity through the enhancement of lawful (legitimate) income.
Methodology: Data were collected from 100 households using a standardized Likert-scale questionnaire, and religiosity was measured based on the Glock and Stark model. The model was estimated using a Probit econometric specification in EViews.
Findings: The findings indicate that a one-million-Toman increase in household income raises the probability of religiosity by an average of 1.2% (p = 0.041). Moreover, the results show that factors such as education level, occupation, and age do not exert a statistically significant effect on religiosity.
Conclusion: Confirming the main hypothesis, the study suggests that policies aimed at increasing legitimate income in Islamic societies can serve as an effective instrument for strengthening religiosity. The research contributes to bridging an existing gap in the economics-of-religion literature and provides practical insights for policymakers in designing integrated economic-religious programs.
 

کلیدواژه‌ها English

Household income
Religiosity
Islamic economics
Probit model
* قرآن کریم.
1.     انصاری سامانی، حبیب (1393). ارتباط دین‌داری با رفتار اقتصادی-کاربردی از اقتصاد آزمایشگاهی: مطالعه رفتار اعتماد، مشارکت و انصاف. رساله دوره دکتری، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران.
2.      انصاری سامانی، حبیب، پورفرج، علیرضا، و گیلک حکیم‌آبادی، محمدتقی (1394). دین‌داری و رفتار اقتصادی؛ روش‌شناسی اقتصاد آزمایشگاهی برای مطالعه انسان اقتصادی اسلام. دوفصلنامه علمی پژوهشی مطالعات اقتصاد اسلامی، 7 (2)، 33 -68.
3.      بابایی، امید، زاهدی، محمدجواد، ملکی، امیر، و خطیبی، اعظم (1402). تأثیر پایگاه اقتصادی-اجتماعی دین‌داری؛ فراتحلیل پژوهش‌های دین‌داری در دو دهه اخیر ایران. دوفصلنامه علمی پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی، 15 (30)، 127 -155.
4.      حلی، نجم‌الدین ابوالقاسم (متوفای 650ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال والحرام. نسخه دیجیتال جامع‌الاحادیث.
5.      شجاعی زند، علیرضا (1384). مدلی برای سنجش دین‌داری در ایران. مجله جامعه‌شناسی ایران، 6 (1)، 34 -66.
6.       شجاعی زند، علیرضا (1388). تعریف دین. فصلنامه اندیشة دینی دانشگاه شیراز، (30).
7.      طباطبایی، سید محمدحسین (1378). شیعه در اسلام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
8.      عبداللهی، فرشته، کمالی دهکردی، پروانه، و غبیشاوی، عبدالخالق (1399). تأثیر دین‌داری بر نابرابری درآمد و اندازه دولت در ایران. فصلنامه علمی اقتصاد اسلامی، مقاله علمی پژوهشی، 20 (77).
9.      فراهانی فرد، سعید (1396). کارکرد اقتصادی دین اسلام؛ توزیع ثروت و درآمد. فصلنامه علمی پژوهشی قبسات، 22 (86).
10.  فیض کاشانى، محمدمحسن‌بن‌شاه مرتضى (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امام أمیرالمؤمنین (ع).
11.  کلینى، محمدبن‌یعقوب (1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
12.  گیلک حکیم‌آبادی، محمدتقی (1381). اقتصاد دینی و اقتصاد دین. فصلنامه اقتصاد اسلامی، (8)، 61-72.
13.  مرکز آمار ایران (۱۳۹۹). طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوار، در:
 https://www.amar.org.ir.
14.  موسویان، سیدعباس (1381). دین و اقتصاد. فصلنامه تخصصی اقتصاد اسلامی، 2 (8).
15.  نوربخش، یونس (1386). تحلیل جامعه‌شناختی از رابطه دین، فرهنگ با اقتصاد (با تأکید بر اسلام). فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی، 7 (28).
16.  وصالی، سعید، مؤمنی، فرشاد، ذکایی، سعید، و همکاران (1400). دین‌داری و توفیق اقتصادی، تحلیل کیفی در بین توانگران تهرانی. فصلنامه علمی برنامه ریزی رفاه توسعه اجتماعی، 11 (48)، 35 -64.
17.  وطن‌دوست، رضا (1390). دین‌داری مطلوب، مفهوم، گستره و ابعاد آن از منظر قرآن و سنت. پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، 17 (3)، 3 -36.
1.     Avner Seror (2018). A theory on the evolution of religious norms and economic prohibition. Journal of Development Economics, (134), September, 416-427.
2.     Barro Robert J. (2003). Religion and Economic Growth. American Sociological Review, 68 (5), 760-78.
3.     Buser, Thomas. (2015). The Effect of Income on Religiousness. American Economic Journal: Applied Economics, 7 (3), 178–95. DOI: 10.1257/app.20140162.
4.     Davidson, R., & MacKinnon, J. G. (2004). Econometric Theory and Methods. Oxford University Press, Chapter 15.
5.     Elgin, Ceyhun, Goksel, Turkmen, Gurdal, Mehmet Y. & Orman, Cuneyt (2013). Religion, income inequality, and the size of the government. Economic Modelling, (30), January, 225-234.
6.     Friedman. M. (1957). A Theory of the Consumption Function. Princeton University Press.
7.     Glock, C., & Stark, R. (1965). Religion and Society in Tension. Chicago: Rand Mc Nally.
8.     Greene, W. H. (2018). Econometric Analysis. 8th ed., Pearson, Chapter 18.
9.     ILO (2019). Key Indicators of the Labour Market (KILM). https://www.ilo.org/global/statistics-and-databases/lang--en/index.htm.
10.                        Jody W. Lipforda, Robert D. Tollison (2003). Religious participation and income. journal of Economic Behavior & Organization, (51), 249–260.
11.                        Keynes, J. M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money. Oxford University Press.
12.                        Kit-Chun Lam and Bill W. S. Hung, Ethics (2005). Income and Religion. Journal of Business Ethics, 61 (3) Oct.,  199-214.
13.                        Kurt, Didem, Inman, J. Jeffrey, Gino, Frncesca (2018). Religious shoppers spend less money. Journal of Experimental Social Psychology, (78), September, 116-124.
14.                        L. Bettendorf , E. Dijkgraaf (2010). Religion and income: Heterogeneity between countries. Journal of Economic Behavior & Organization, (74), Issues 1–2, 12-29.
15.                        Laurence R. Iannaccone (1998). Introduction to the Economics of Religion. Journal of Economic Literature, Vol.XXXVI, 1465-1496.  
16.                        OECD (2022). Household Income and Wealth. OECD Publishing, https://www.oecd.org/social/income-distribution-database.htm.
17.                        Philip Schwadel, John D. McCarthy and Hart M. Nelsen (2009). The Continuing Relevance of Family Income for Religious Participation: U.S. White Catholic Church Attendance in the Late 20th Century. Social Forces, 87 (4),  1997-2030.
18.                        Silveus, Neil, Stoddard, Christiana  (2020). Identifying the causal effect of income on religiosity using the Earned Income Tax Credit. Journal of Economic Behavior & Organization, (178), 903-924.
19.                        UNDP (2020). Human Development Report.
20.                        Wooldridge, J. M (2019). Introductory Econometrics: A Modern Approach. 7th ed., Cengage Learning, Chapter 17.
21.                        World Bank (2020). Poverty and Shared Prosperity Report. https://www.worldbank.org/en/topic/poverty.
22.                        World Bank (2020). Poverty and Shared Prosperity.